Η μεγάλη αμερικανική μελέτη WISDOM προτείνει ένα νέο μοντέλο προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού που δεν αντιμετωπίζει όλες τις γυναίκες ως μία ενιαία ομάδα, αλλά προσαρμόζει τη συχνότητα και το είδος των εξετάσεων στον πραγματικό ατομικό κίνδυνο. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η εξατομικευμένη παρακολούθηση μπορεί να είναι εξίσου ασφαλής με τον ετήσιο έλεγχο, ενώ παράλληλα μειώνει περιττές εξετάσεις για όσες δεν τις χρειάζονται.

Για δεκαετίες, ο προληπτικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού στηριζόταν στην απλή λογική ότι όλες οι γυναίκες μιας συγκεκριμένης ηλικίας πρέπει να ακολουθούν το ίδιο πρόγραμμα μαστογραφιών. Η σύγχρονη ιατρική, όμως, γνωρίζει πλέον ότι ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλες, καθώς κάθε γυναίκα έχει διαφορετικό βιολογικό προφίλ, διαφορετική πυκνότητα μαστού, διαφορετικό οικογενειακό ιστορικό και διαφορετικούς γενετικούς παράγοντες. Έτσι, το ερώτημα αν ο έλεγχος πρέπει να γίνεται με πιο εξατομικευμένο τρόπο αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Τι εξέτασε η μελέτη WISDOM

Σε αυτό το ερώτημα επιχείρησε να απαντήσει η μεγάλη κλινική μελέτη WISDOM, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό JAMA. Η μελέτη συνέκρινε δύο στρατηγικές: τον κλασικό ετήσιο μαστογραφικό έλεγχο και έναν έλεγχο βασισμένο στον ατομικό κίνδυνο, ο οποίος προσαρμόζεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε γυναίκας.

Πώς υπολογίστηκε ο ατομικός κίνδυνος

Η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας Θάνος Δημόπουλος συνοψίζουν ότι στη μελέτη συμμετείχαν περισσότερες από 28.000 γυναίκες ηλικίας 40 έως 74 ετών χωρίς προηγούμενη διάγνωση καρκίνου του μαστού. Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: μία με ετήσιο έλεγχο και μία με εξατομικευμένες οδηγίες. Ο υπολογισμός του κινδύνου βασίστηκε σε ένα σύνθετο μοντέλο που περιλάμβανε γενετικό έλεγχο για εννέα γονίδια αυξημένης ευαισθησίας, πολυγονιδιακό σκορ κινδύνου και κλασικούς κλινικούς παράγοντες.

Τέσσερις κατηγορίες γυναικών, τέσσερις διαφορετικές στρατηγικές

Με βάση τα δεδομένα, οι γυναίκες κατατάχθηκαν σε τέσσερις κατηγορίες κινδύνου. Όσες είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο παρακολουθούνταν κάθε έξι μήνες με εναλλαγή μαστογραφίας και μαγνητικής μαστών, ενώ λάμβαναν και συμβουλευτική για μείωση του κινδύνου. Οι γυναίκες με αυξημένο αλλά όχι μέγιστο κίνδυνο συνέχισαν με ετήσια μαστογραφία. Εκείνες με μέσο κίνδυνο έκαναν μαστογραφία ανά διετία, ενώ οι γυναίκες χαμηλού κινδύνου ηλικίας 40 έως 49 ετών μπορούσαν να καθυστερήσουν τον έλεγχο μέχρι να αυξηθεί ο κίνδυνος ή να φτάσουν τα 50.

Εξίσου ασφαλής η εξατομικευμένη προσέγγιση

Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι ο εξατομικευμένος έλεγχος ήταν εξίσου ασφαλής με τον ετήσιο ως προς την πιθανότητα διάγνωσης προχωρημένων καρκίνων. Στις γυναίκες πολύ υψηλού κινδύνου που παρακολουθούνταν στενότερα, δεν καταγράφηκαν πιο προχωρημένα περιστατικά, γεγονός που δείχνει ότι η εντατικότερη παρακολούθηση μπορεί να προσφέρει ουσιαστικό όφελος.

Λιγότερες μαστογραφίες χωρίς απώλεια ασφάλειας

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα ήταν ότι ο συνολικός αριθμός μαστογραφιών ήταν μικρότερος στην ομάδα του εξατομικευμένου ελέγχου. Αυτό σημαίνει ότι πολλές γυναίκες χαμηλού ή μέσου κινδύνου απέφυγαν εξετάσεις που δεν θα τους πρόσφεραν επιπλέον όφελος, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια υγεία και την ορθολογική κατανομή πόρων.

Η πρόκληση των βιοψιών και η ιατρική κουλτούρα

Παρά τις προσδοκίες, η μελέτη δεν έδειξε μείωση στις βιοψίες. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό οφείλεται εν μέρει στην επιφυλακτικότητα πολλών γυναικών και γιατρών απέναντι στη λιγότερο συχνή παρακολούθηση, με αποτέλεσμα αρκετές να συνεχίσουν να ελέγχονται συχνότερα από όσο προέβλεπε το πρωτόκολλο. Η βαθιά ριζωμένη κουλτούρα του «καλύτερα πιο συχνά» φαίνεται ότι εξακολουθεί να επηρεάζει την πράξη.

Η αποδοχή των γυναικών και η σημασία της ενημέρωσης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στην παρατηρητική ομάδα, όπου οι γυναίκες μπορούσαν να επιλέξουν μόνες τους το είδος του ελέγχου, σχεδόν 9 στις 10 προτίμησαν την προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο. Αυτό δείχνει ότι η σωστή ενημέρωση και η κατανόηση των διαθέσιμων επιλογών ενισχύουν την εμπιστοσύνη σε πιο σύγχρονα μοντέλα πρόληψης.

Ο ρόλος της γενετικής πληροφορίας στην πρόληψη
Η μελέτη ανέδειξε επίσης ότι πολλές γυναίκες με γονιδιακές μεταλλάξεις υψηλού κινδύνου δεν είχαν σημαντικό οικογενειακό ιστορικό. Αυτό σημαίνει ότι η αποκλειστική χρήση του οικογενειακού ιστορικού μπορεί να αφήσει εκτός στενότερης παρακολούθησης γυναίκες που τη χρειάζονται. Επιπλέον, στις γυναίκες υψηλού κινδύνου αυξήθηκε η χρήση προληπτικών στρατηγικών, όπως η φαρμακευτική πρόληψη, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο το όφελος της εξατομικευμένης προσέγγισης.
Μια πρόληψη που προσαρμόζεται στις πραγματικές ανάγκες
Η μελέτη WISDOM υπογραμμίζει ότι η πρόληψη δεν χρειάζεται να ακολουθεί τη λογική «μία λύση για όλες», αλλά μπορεί να προσαρμόζεται στις πραγματικές ανάγκες κάθε γυναίκας. Η μετάβαση σε ένα πιο στοχευμένο μοντέλο screening φαίνεται όχι μόνο εφικτή, αλλά και ασφαλής, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή στην προληπτική ιατρική.