Μια νέα κλινική μελέτη επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαδερμική χορήγηση οιστραδιόλης ως πιθανή εναλλακτική μορφή ορμονικού χειρισμού στον καρκίνο του προστάτη. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η μέθοδος μπορεί να προσφέρει συγκρίσιμη αντικαρκινική αποτελεσματικότητα με την καθιερωμένη ανδρογονική στέρηση, περιορίζοντας παράλληλα ορισμένες από τις γνωστές τοξικότητες της θεραπείας.

Η ανδρογονική στέρηση αποτελεί βασικό άξονα αντιμετώπισης στον τοπικά προχωρημένο και μεταστατικό καρκίνο του προστάτη, με στόχο τη δραστική μείωση των επιπέδων τεστοστερόνης. Οι αγωνιστές της εκλυτικής ορμόνης των γοναδοτροπινών χρησιμοποιούνται ευρέως, ωστόσο η καταστολή τόσο της τεστοστερόνης όσο και της οιστραδιόλης συνοδεύεται από εξάψεις, απώλεια οστικής μάζας, αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης, μεταβολικές διαταραχές και σημαντική επιβάρυνση της ποιότητας ζωής. Σε αυτό το πλαίσιο, η διαδερμική οιστραδιόλη επανεξετάζεται ως θεραπευτική επιλογή που θα μπορούσε να διατηρήσει την αντικαρκινική δράση, μειώνοντας παράλληλα τις επιπτώσεις της ορμονικής ένδειας.

Η μελέτη PATCH και τα δεδομένα της

Η πρόσφατη δημοσίευση των Langley και συνεργατών στο New England Journal of Medicine, στο πλαίσιο των μελετών PATCH και STAMPEDE-1, αξιολόγησε τη χρήση διαδερμικών επιθεμάτων οιστραδιόλης σε 1360 άνδρες με τοπικά προχωρημένο, μη μεταστατικό καρκίνο του προστάτη υψηλού κινδύνου. Οι συμμετέχοντες είχαν ιστολογικά τεκμηριωμένο αδενοκαρκίνωμα και πληρούσαν συγκεκριμένα κριτήρια σταδιοποίησης, PSA ή Gleason score. Οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν σε θεραπεία με επιθέματα οιστραδιόλης ή με αγωνιστές LHRH, με πρωτεύον καταληκτικό σημείο την τριετή επιβίωση ελεύθερη μεταστάσεων.

Συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα με την καθιερωμένη θεραπεία

Όπως αναφέρουν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου και καθηγητής Θάνος Δημόπουλος, η διαδερμική οιστραδιόλη αποδείχθηκε μη κατώτερη των LHRH αγωνιστών. Η τριετής επιβίωση ελεύθερη μεταστάσεων ήταν 87,1% στην ομάδα των επιθεμάτων έναντι 85,9% στην ομάδα των LHRH αγωνιστών, ενώ η πενταετής συνολική επιβίωση ήταν επίσης συγκρίσιμη. Τα δεδομένα αυτά τεκμηριώνουν ότι η εναλλακτική θεραπεία επιτυγχάνει ισοδύναμο ογκολογικό έλεγχο.

Ορμονική καταστολή χωρίς το αρχικό flare

Η διαδερμική οιστραδιόλη πέτυχε ταχεία και σταθερή καταστολή της τεστοστερόνης σε ευνουχιστικά επίπεδα. Κατά τον πρώτο μήνα, μεγαλύτερο ποσοστό ασθενών στην ομάδα των επιθεμάτων είχε ήδη επιτύχει τον επιθυμητό ορμονικό στόχο, πιθανώς επειδή η μέθοδος δεν προκαλεί το αρχικό testosterone flare που παρατηρείται με τους LHRH αγωνιστές. Στους επόμενους μήνες, τα ποσοστά διατήρησης της καταστολής ήταν ουσιαστικά παρόμοια μεταξύ των δύο ομάδων.

Ένα διαφοροποιημένο προφίλ τοξικότητας

Το προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών παρουσίασε σημαντικές διαφοροποιήσεις. Οι εξάψεις, η κόπωση και η αϋπνία ήταν λιγότερο συχνές με τη διαδερμική οιστραδιόλη, ενώ η γυναικομαστία εμφανίστηκε συχνότερα και αποτελεί το κύριο μειονέκτημα της θεραπείας. Οι τοξικότητες που σχετίζονται με τα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης ήταν παρόμοιες και στα δύο σκέλη. Παράλληλα, προηγούμενα δεδομένα έχουν συνδέσει τη διαδερμική οιστραδιόλη με καλύτερο μεταβολικό προφίλ και διατήρηση της οστικής πυκνότητας, στοιχεία που ενδέχεται να έχουν μακροπρόθεσμη κλινική σημασία.

Η μελέτη καταδεικνύει ότι τα διαδερμικά επιθέματα οιστραδιόλης αποτελούν μια αξιόπιστη και αποτελεσματική εναλλακτική μορφή ανδρογονικής στέρησης για ασθενείς με τοπικά προχωρημένο, μη μεταστατικό καρκίνο του προστάτη. Η συγκρίσιμη επιβίωση, η απουσία αρχικού flare και το διαφοροποιημένο προφίλ τοξικότητας καθιστούν τη θεραπεία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για ασθενείς που επιβαρύνονται σημαντικά από τις μεταβολικές και οστικές συνέπειες της κλασικής ορμονικής καταστολής. Η διαδερμική οιστραδιόλη αναδεικνύεται έτσι ως μια ουσιαστική θεραπευτική επιλογή στον υψηλού κινδύνου M0 καρκίνο του προστάτη.