Μια από τις πιο ελπιδοφόρες εξελίξεις στην ογκολογία έρχεται από τα νεότερα πενταετή δεδομένα κλινικής μελέτης που αξιολογεί ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ο συνδυασμός μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου κατά 49% σε ασθενείς υψηλού κινδύνου με μελάνωμα, την πιο επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος.

Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν από τη Moderna και τη Merck, ενώ αναλύονται από την Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγο) και τον Θάνο Δημόπουλο (Καθηγητή Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντή Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανη ΕΚΠΑ).

Μελάνωμα: ένας από τους πιο επιθετικούς καρκίνους

Το μελάνωμα αναπτύσσεται από τα μελανοκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν τη χρωστική του δέρματος. Αν και αντιστοιχεί σε μικρό ποσοστό των καρκίνων του δέρματος, είναι υπεύθυνο για τη συντριπτική πλειονότητα των θανάτων, λόγω της ικανότητάς του να δίνει γρήγορα μεταστάσεις. Ακόμη και μετά από πλήρη χειρουργική αφαίρεση και συμπληρωματική θεραπεία, ο κίνδυνος υποτροπής παραμένει υψηλός: σε ορισμένα στάδια, έως και 1 στους 2 ασθενείς εμφανίζει επανεμφάνιση μέσα σε πέντε χρόνια.

Η ανοσοθεραπεία Keytruda® και οι περιορισμοί της

Το Keytruda® (pembrolizumab) αποτελεί βασικό θεραπευτικό εργαλείο τα τελευταία χρόνια. Ανήκει στις ανοσοθεραπείες αναστολής σημείων ελέγχου, οι οποίες «ξεμπλοκάρουν» το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα. Παρά τη σημαντική βελτίωση της επιβίωσης, η υποτροπή παραμένει συχνή, γεγονός που οδήγησε στην αναζήτηση πιο στοχευμένων και εξατομικευμένων προσεγγίσεων.

Το εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA: μια νέα εποχή στην ογκολογία

Το intismeran autogene είναι ένα πρωτοποριακό εμβόλιο mRNA που σχεδιάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή. Χρησιμοποιεί γενετικό υλικό από τον ίδιο τον όγκο, ώστε να δημιουργήσει ένα «προσωποποιημένο προφίλ» νεοαντιγόνων. Με αυτόν τον τρόπο, εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει με ακρίβεια τα καρκινικά κύτταρα και να τα στοχεύει αποτελεσματικά.
Η διαδικασία παραγωγής του εμβολίου είναι σύνθετη και απαιτεί εξειδικευμένες υποδομές, καθώς κάθε δόση είναι μοναδική και βασίζεται στα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου του ασθενούς.

Τα αποτελέσματα της μελέτης KEYNOTE‑942

Η μελέτη περιέλαβε 157 ασθενείς με μελάνωμα σταδίου III ή IV, υψηλού κινδύνου, όλοι μετά από πλήρη χειρουργική αφαίρεση. Οι δύο στους τρεις έλαβαν τον συνδυασμό εμβολίου mRNA και Keytruda®, ενώ οι υπόλοιποι μόνο ανοσοθεραπεία.

Μετά από πέντε χρόνια παρακολούθησης:
• ο κίνδυνος υποτροπής ή θανάτου μειώθηκε κατά 49% με τον συνδυασμό,
• δεν προέκυψαν νέες ανησυχίες ασφάλειας,
• η ανοσολογική απόκριση ήταν ισχυρή και διατηρήσιμη.
Τα δεδομένα θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς δείχνουν ότι η εξατομικευμένη ανοσοενίσχυση μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα της υπάρχουσας ανοσοθεραπείας.

Προοπτικές και επόμενα βήματα

Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν σε μελέτες Φάσης 3, η θεραπευτική προσέγγιση στο μελάνωμα υψηλού κινδύνου ενδέχεται να αλλάξει ριζικά. Το συγκεκριμένο σχήμα θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο εξατομικευμένο αντικαρκινικό εμβόλιο mRNA που θα λάβει έγκριση από τις ρυθμιστικές αρχές.
Παράλληλα, η έρευνα επεκτείνεται και σε άλλους τύπους καρκίνου, με οκτώ κλινικές μελέτες Φάσης 2 και 3 να βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η τεχνολογία mRNA μπορεί να αποτελέσει θεμέλιο για μια νέα γενιά στοχευμένων αντικαρκινικών θεραπειών.