Σε έναν κόσμο που η ιατρική πρόοδος θεωρήθηκε δεδομένη, η μικροβιακή αντοχή έρχεται να υπενθυμίσει ότι ακόμη και τα μεγαλύτερα επιτεύγματα μπορούν να κλονιστούν. Η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας κρίσης που εξελίσσεται αθόρυβα, αλλά με συνέπειες που αγγίζουν κάθε επίπεδο της υγειονομικής φροντίδας.

Τα αντιβιοτικά υπήρξαν μια από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της ιατρικής, μετατρέποντας θανατηφόρες λοιμώξεις σε θεραπεύσιμες καταστάσεις. Ωστόσο, η μικροβιακή αντοχή –η ικανότητα των μικροοργανισμών να καθίστανται ανθεκτικοί στα αντιβιοτικά– εξελίσσεται σε μια «σιωπηλή πανδημία» που απειλεί να ακυρώσει δεκαετίες προόδου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, πάνω από 1,3 εκατομμύρια θάνατοι το 2024 αποδόθηκαν άμεσα σε ανθεκτικές λοιμώξεις, ενώ έως το 2050 οι λοιμώξεις από ανθεκτικά μικρόβια αναμένεται να αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Η οικονομική επιβάρυνση είναι επίσης τεράστια, με τον ΟΟΣΑ να εκτιμά ότι το κόστος για τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας μπορεί να φτάσει τα 3,5 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030.

Η Ελλάδα στην κορυφή της Ευρώπης σε θνητότητα και κατανάλωση αντιβιοτικών

Η χώρα μας καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά μικροβιακής αντοχής στην Ευρώπη, με περίπου 2.100 θανάτους ετησίως να σχετίζονται με ανθεκτικά μικρόβια. Η κατανάλωση αντιβιοτικών παραμένει εξαιρετικά υψηλή τόσο στην κοινότητα όσο και στα νοσοκομεία, με 28,5 ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 20. Επιπλέον, το 16% των πολιτών παραδέχεται ότι προμηθεύτηκε αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συνταγή. Χαρακτηριστικά, ο παθολόγος -λοιμωξιολόγος Αριστοτέλης Τσιάκαλος σχολίασε ότι «Η Ελλάδα βρίσκεται για τουλάχιστον μια εικοσαετία στην κορυφή της λίστας κατανάλωσης των αντιβιοτικών, τόσο εντός νοσοκομειακού περιβάλλοντος όσο και στην κοινότητα. Σε πρόσφατες καταγραφές, ωστόσο, καταδεικνύεται ιδιαίτερα αυξημένη και η κατανάλωση κτηνιατρικών αντιβιοτικών, γεγονός που συμβάλλει στην επιδείνωση του φαινομένου της μικροβιακής αντοχής».

Ενδεικτικά, παθογόνα όπως είναι τα  Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter baumannii και Pseudomonas aeruginosa εμφανίζουν αντοχή ακόμη και στα αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής. Το ECDC, μετά από επίσκεψη στην Ελλάδα το 2024, χαρακτήρισε τα ελληνικά νοσοκομεία «μη ασφαλή για τους ασθενείς», εκδίδοντας 66 συστάσεις για την αντιμετώπιση της νοσοκομειακής διασποράς.

Παράγοντες που ενισχύουν την κρίση και οι πρώτες παρεμβάσεις

Η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην ιατρική, τη γεωργία και την κτηνοτροφία, σε συνδυασμό με κακές πρακτικές υγιεινής και υποστελέχωση των νοσοκομείων, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο που ενισχύει τη διασπορά ανθεκτικών μικροβίων. Η προσέγγιση «Ενιαίας Υγείας» θεωρείται πλέον απαραίτητη, καθώς η αλληλεπίδραση ανθρώπου, ζώων και περιβάλλοντος καθιστά το πρόβλημα πολυπαραγοντικό. Στην Ελλάδα έχουν ήδη ξεκινήσει παρεμβάσεις από τον ΕΟΔΥ, ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το REVERSE και πρωτοβουλίες όπως το GRIPP του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Παράλληλα, η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων αναπτύσσει ενιαία ερευνητική βάση δεδομένων για την καταγραφή και αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής, ενώ έχει εκδώσει νέο οδηγό ορθής χρήσης αντιβιοτικών.

Ο Συντονιστής Διευθυντής/Επιστημονικά Υπεύθυνος, Βασίλης Παπασταμόπουλος στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός «Η θεραπεία των μικροβιακών λοιμώξεων απαιτεί την άμεση έναρξη χορήγησης των κατάλληλων αντιβιοτικών. Η έγκριση νέων φαρμάκων στη χώρα μας καθυστερεί σημαντικά λόγω γραφειοκρατικών διαδικασιών. Η διαδικασία που προβλέπεται για την προμήθεια αντιβιοτικών που ήδη κυκλοφορούν σε άλλες χώρες της Ευρώπης, μέσω ΙΦΕΤ, είναι εξαιρετικά χρονοβόρα και κατά μέσο όρο υπερβαίνει τις επτά ημέρες αναμονής, ακυρώνοντας στην πράξη το όφελος που θα μπορούσαν να προσφέρουν».