Η σύγχρονη ογκολογία στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς την εξατομίκευση της θεραπείας, και ο καρκίνος του ενδομητρίου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετάβασης. Πρόσφατα δεδομένα από τη μεγάλη μελέτη φάσης ΙΙΙ PORTEC‑4a, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Oncology, επιβεβαιώνουν ότι η επιλογή επικουρικής θεραπείας βάσει του μοριακού προφίλ του όγκου μπορεί να προσφέρει ασφαλή και αποτελεσματική αντιμετώπιση, μειώνοντας παράλληλα την υπερθεραπεία.

Ο καρκίνος του ενδομητρίου αποτελεί τη συχνότερη κακοήθεια του γυναικολογικού συστήματος στις ανεπτυγμένες χώρες.
• Εμφανίζεται κυρίως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.
• Συχνά διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο, με χαρακτηριστικό σύμπτωμα τη μη φυσιολογική κολπική αιμορραγία.
Παρά τη γενικά ευνοϊκή πρόγνωση, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών κατατάσσεται στην κατηγορία ενδιάμεσου ή υψηλού‑ενδιάμεσου κινδύνου υποτροπής, που οι θεραπευτικές αποφάσεις είναι πιο απαιτητικές.

Η μοριακή ταξινόμηση αλλάζει το θεραπευτικό τοπίο

Τα τελευταία χρόνια, η μοριακή ταξινόμηση του καρκίνου του ενδομητρίου έχει αναδειχθεί σε βασικό εργαλείο για την ακριβέστερη εκτίμηση κινδύνου. Η μελέτη PORTEC‑4a σχεδιάστηκε για να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα: Μπορούν τα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου να καθορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την ανάγκη για επικουρική θεραπεία; Σύμφωνα με τους ιατρούς της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα», Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος–Ογκολόγος,  Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Κλινικής, η μελέτη αποτελεί ορόσημο στη μετάβαση προς την εξατομικευμένη ιατρική.

Η μελέτη PORTEC‑4a: Σχεδιασμός και συμμετέχοντες
Στη μελέτη συμμετείχαν 564 γυναίκες από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες.
Οι συμμετέχουσες τυχαιοποιήθηκαν σε αναλογία 2:1:
• Ομάδα μοριακού προφίλ
• Ομάδα καθιερωμένης θεραπείας (ομάδα ελέγχου)

Η ομάδα μοριακού προφίλ κατατάχθηκε σε τρεις κατηγορίες κινδύνου ( Ευνοϊκός, Ενδιάμεσος-ενδοκολπική βραχυθεραπεία-Υψηλός κίνδυνος- ακτινοθεραπεία πυέλου).

Κύρια ευρήματα: Μη κατωτερότητα και μείωση της υπερθεραπείας

Το κύριο καταληκτικό σημείο ήταν η πενταετής επίπτωση κολπικής υποτροπής. Με μέση παρακολούθηση σχεδόν πέντε ετών, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:
• Η μοριακά καθοδηγούμενη στρατηγική δεν ήταν κατώτερη της τυπικής θεραπείας.
• Η κολπική υποτροπή ήταν 4,5% στην ομάδα μοριακού προφίλ έναντι 1,6% στην ομάδα ελέγχου, εντός των προκαθορισμένων ορίων ισοδυναμίας.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι:
Το 46% των ασθενών στην ομάδα μοριακού προφίλ ταξινομήθηκε ως χαμηλού κινδύνου και δεν έλαβε καμία επικουρική θεραπεία. Αυτό μεταφράζεται σε:
• Μείωση της υπερθεραπείας.
• Περιορισμό των ανεπιθύμητων ενεργειών.
• Καλύτερη ποιότητα ζωής.
Παράλληλα, οι ασθενείς με δυσμενές μοριακό προφίλ έλαβαν πιο εντατική θεραπεία, μειώνοντας τον κίνδυνο υποθεραπείας.

Ασφάλεια και ανεκτικότητα της θεραπείας

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν κυρίως ήπιες (βαθμού 1–2). Σοβαρές τοξικότητες (βαθμού ≥3) ήταν σπάνιες και παρόμοιες μεταξύ των δύο ομάδων.
Δεν καταγράφηκαν θάνατοι σχετιζόμενοι με τη θεραπεία. Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν το προφίλ ασφάλειας της εξατομικευμένης προσέγγισης.

Προς μια νέα κλινική πρακτική
Η μελέτη PORTEC‑4a προσφέρει ισχυρές ενδείξεις ότι η ενσωμάτωση του μοριακού προφίλ στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων μπορεί να μεταμορφώσει την κλινική πρακτική στον καρκίνο του ενδομητρίου.Η εξατομικευμένη επικουρική θεραπεία:
• Διατηρεί την αποτελεσματικότητα.
• Μειώνει την περιττή έκθεση σε θεραπείες.
• Βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την πλήρη εφαρμογή της εξατομικευμένης ιατρικής στη γυναικολογική ογκολογία.