Οι πιο σημαντικές εξελίξεις στα νέα φάρμακα για τον διαβήτη τύπου 2 επικεντρώνονται στους αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 και τις διπλές αγωγές (GLP-1/GIP), οι οποίες προσφέρουν βελτιωμένη ρύθμιση του σακχάρου και σημαντική απώλεια βάρους. 

 

• Αγωνιστές GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1): Αυτά τα φάρμακα μιμούνται τη δράση μιας φυσικής ορμόνης που βοηθά στον έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης και συχνά οδηγούν σε απώλεια βάρους. Το πιο γνωστό φάρμακο της κατηγορίας είναι η σεμαγλουτίδη (Semaglutide, εμπορικές ονομασίες Ozempic, Rybelsus, Wegovy). Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ενέταξε τις θεραπείες GLP-1 στη Λίστα Βασικών Φαρμάκων για τον διαβήτη τύπου 2 το 2025. 

• Διπλοί Αγωνιστές GLP-1/GIP: Η τιρζεπατίδη (Tirzepatide, εμπορικές ονομασίες Mounjaro, Zepbound) είναι ένα καινοτόμο, φάρμακο που δρα σε δύο ορμονικούς υποδοχείς (GLP-1 και GIP) και έχει δείξει εξαιρετικά αποτελέσματα τόσο στη ρύθμιση του διαβήτη τύπου 2 όσο και στη θεραπεία της παχυσαρκίας. 

• Αναστολείς SGLT2 (Sodium-Glucose Co-transporter 2): Αυτά τα φάρμακα δρουν στους νεφρούς, αυξάνοντας την απέκκριση γλυκόζης μέσω των ούρων. Έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ευεργετικά στην καρδιαγγειακή και νεφρική προστασία των ασθενών με διαβήτη τύπου 2. 

 

Αγωνιστές GLP-1 

 

Οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1 agonists) παραμένουν το κύριο φαρμακευτικό «όπλο» στη διαχείριση του διαβήτη τύπου 2 και της παχυσαρκίας, με τα νεότερα δεδομένα να αφορούν την επέκταση των οφελών τους πέρα από τον μεταβολικό έλεγχο. 

 

Οι τελευταίες εξελίξεις αφορούν: 

 

• Ενσωμάτωση στη Λίστα Βασικών Φαρμάκων του ΠΟΥ: Τον Μάιο του 2025, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ανακοίνωσε την προσθήκη της σεμαγλουτίδης (semaglutide) στη Λίστα Βασικών Φαρμάκων (Essential Medicines List) για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2, υπογραμμίζοντας την αναγνώριση της αποτελεσματικότητάς της σε παγκόσμιο επίπεδο. 

• Καρδιαγγειακά και Νεφρικά Οφέλη (Μελέτη SELECT): Τα δεδομένα από τη μελέτη SELECT (που αφορούσε τη σεμαγλουτίδη, εμπορική ονομασία Wegovy) ήταν καθοριστικά την τελευταία διετία. Έδειξαν ότι, εκτός από την απώλεια βάρους, το φάρμακο μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων (έμφραγμα, εγκεφαλικό) και βελτιώνει τη νεφρική λειτουργία σε άτομα με παχυσαρκία και καρδιαγγειακή νόσο, ανεξάρτητα από το αν έχουν διαβήτη. 

• Προστασία από Χρόνια Νεφρική Νόσο (Μελέτη FLOW): Η μελέτη FLOW (για το Ozempic/σεμαγλουτίδη) απέδειξε ότι το φάρμακο μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εξέλιξης της χρόνιας νεφρικής νόσου σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, επιβεβαιώνοντας τα νεφροπροστατευτικά οφέλη της κατηγορίας. 

• Φάρμακα από του στόματος: Η διαθεσιμότητα των χαπιών GLP-1 βελτιώνεται, προσφέροντας μια εναλλακτική λύση στις ενέσεις για ορισμένους ασθενείς. 

 

Σημαντικά θέματα ασφαλείας και πρόσβασης 

 

• Ελλείψεις: Η τεράστια ζήτηση συνεχίζει να προκαλεί ελλείψεις σε πολλά σκευάσματα παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, δυσκολεύοντας τη συνεχή θεραπεία των ασθενών. 

• Προειδοποιήσεις για αναισθησία: Έχουν προστεθεί προειδοποιήσεις σχετικά με τον κίνδυνο επιπλοκών κατά τη διάρκεια γενικής αναισθησίας/χειρουργικών επεμβάσεων, λόγω της επιβράδυνσης της πέψης που προκαλούν αυτά τα φάρμακα. 

 

Διπλοί αγωνιστές 

 

Οι διπλοί αγωνιστές GLP-1/GIP αντιπροσωπεύουν την αιχμή της φαρμακευτικής θεραπείας για τον διαβήτη τύπου 2 και την παχυσαρκία, προσφέροντας ισχυρότερο έλεγχο της γλυκόζης και μεγαλύτερη απώλεια βάρους σε σχέση με τις προηγούμενες αγωγές.  

 

Το κυρίαρχο φάρμακο στην κατηγορία αυτή είναι η Τιρζεπατίδη  

(εμπορικές ονομασίες Mounjaro για τον διαβήτη και Zepbound για την παχυσαρκία). Είναι ο πρώτος εγκεκριμένος διπλός αγωνιστής και παραμένει το πιο αποτελεσματικό φάρμακο σε κυκλοφορία το 2025. 

 

• Αποτελεσματικότητα: Έχει αποδειχθεί ότι είναι ελαφρώς πιο ισχυρή στη βελτίωση του μεταβολισμού της γλυκόζης και στη μείωση του σωματικού βάρους σε σύγκριση με τη σεμαγλουτίδη (Ozempic/Wegovy). 

• Πολλαπλά οφέλη: Πέρα από τη ρύθμιση του σακχάρου, η τιρζεπατίδη (όπως και άλλα φάρμακα της κατηγορίας) προσφέρει καρδιαγγειακά και νεφρικά οφέλη, μειώνοντας τη φλεγμονή και βελτιώνοντας την αρτηριακή ελαστικότητα. 

• Προκλήσεις: Η τεράστια ζήτηση για τα φάρμακα αυτά έχει οδηγήσει σε παγκόσμιες ελλείψεις, προκαλώντας ανησυχίες σχετικά με τη συνεχή πρόσβαση των ασθενών. 

 

Νεότερες εξελίξεις 

 

Η έρευνα δεν σταματά στους διπλούς αγωνιστές. Η φαρμακοβιομηχανία κινείται πλέον προς τις τριπλές και πολλαπλές αγωγές: 

 

• Ρετατρουτίδη (Retatrutide): Αυτός ο παράγοντας είναι ένας τριπλός αγωνιστής (GIP, GLP-1 και υποδοχέων γλυκαγόνης) που βρίσκεται σε κλινικές δοκιμές φάσης 3. 

• Εντυπωσιακά αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα από τις μελέτες φάσης 2 το 2025 έδειξαν απώλεια βάρους έως και 24% σε λιγότερο από έναν χρόνο, προσεγγίζοντας τα αποτελέσματα της βαριατρικής χειρουργικής. 

• Προοπτική: Αναμένεται να γίνει το πιο ισχυρό φαρμακολογικό εργαλείο για την παχυσαρκία και τον διαβήτη όταν λάβει έγκριση. 

 

Περισσότεροι από 40 παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων πολλαπλών αγωνιστών, βρίσκονται σε ενεργό ανάπτυξη για διάφορες ενδείξεις, υπογραμμίζοντας ότι η κατηγορία αυτή εξελίσσεται ραγδαία.  

Τον Ιούνιο του 2025, προστέθηκαν προειδοποιήσεις στις πληροφορίες των φαρμάκων αυτών (συμπεριλαμβανομένης της τιρζεπατίδης) σχετικά με τον κίνδυνο αναρρόφησης κατά τη διάρκεια γενικής αναισθησίας ή βαθιάς καταστολής, λόγω καθυστερημένης κένωσης του στομάχου. 

 

Οι αναστολείς SGLT2  

 

Οι αναστολείς SGLT2 (Sodium-Glucose Co-transporter 2 inhibitors), όπως η δαπαγλιφλοζίνη (dapagliflozin, Forxiga) και η εμπαγλιφλοζίνη (empagliflozin, Jardiance), έχουν εξελιχθεί σε φάρμακα-«κλειδιά» για τον διαβήτη τύπου 2, αλλά τα νεότερα δεδομένα τονίζουν τα οφέλη τους πέρα από τον απλό έλεγχο του σακχάρου. 

 

Η κύρια εξέλιξη είναι η εδραίωση της χρήσης τους ως θεραπείας πρώτης γραμμής για την προστασία ζωτικών οργάνων: 

 

• Καρδιακή Ανεπάρκεια: Τα δεδομένα έχουν επιβεβαιώσει σταθερά ότι οι αναστολείς SGLT2 μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο νοσηλείας για καρδιακή ανεπάρκεια τόσο σε ασθενείς με διαβήτη όσο και σε αυτούς που δεν έχουν διαβήτη. Χρησιμοποιούνται πλέον ευρέως στη θεραπεία της συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας. 

• Νεφρική Προστασία: Έχουν αναδειχθεί ως η πιο ισχυρή κατηγορία φαρμάκων για την επιβράδυνση της εξέλιξης της χρόνιας νεφρικής νόσου (ΧΝΝ), μειώνοντας την ανάγκη για αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Μελέτες όπως η DAPA-CKD και η EMPA-KIDNEY έχουν θέσει νέα πρότυπα φροντίδας. 

• Θεραπεία Πρώτης Γραμμής: Οι τρέχουσες διεθνείς και ελληνικές κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν πλέον τη χρήση αναστολέων SGLT2 νωρίς στη θεραπεία, ειδικά σε ασθενείς με συνυπάρχουσα καρδιαγγειακή ή νεφρική νόσο. 

• Συνεχιζόμενη Έρευνα: Οι κλινικές δοκιμές συνεχίζουν να διερευνούν τα οφέλη σε ευρύτερο φάσμα παθήσεων, με ελπιδοφόρα αποτελέσματα σχετικά με τη μείωση της αλβουμινουρίας (δείκτης νεφρικής βλάβης) σε διάφορες υποομάδες ασθενών. 

 

Οι εξελίξεις στον διαβήτη τύπου 1 

 

Για τον διαβήτη τύπου 1, οι έρευνες προχωρούν πέρα από την ινσουλίνη: 

 

• Ανοσοτροποποιητικές Θεραπείες: Έχει ανακοινωθεί η πρώτη θεραπεία που μπορεί να καθυστερήσει την εξέλιξη του διαβήτη τύπου 1 σε άτομα υψηλού κινδύνου, δίνοντας «πράσινο φως» σε νέα φάρμακα που «παγώνουν» την αυτοάνοση διαδικασία, εφόσον χορηγηθούν έγκαιρα. 

• Θεραπείες με Βλαστοκύτταρα: Έχουν ανακοινωθεί κλινικές δοκιμές όπου ασθενείς με τύπου 1 σταμάτησαν τις ενέσεις ινσουλίνης μετά από μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων. 

 

Οι ανοσοτροποποιητικές θεραπείες αντιπροσωπεύουν μια κρίσιμη νέα προσέγγιση για τον διαβήτη τύπου 1, με στόχο όχι απλώς τη διαχείριση των επιπέδων σακχάρου, αλλά την παρέμβαση στην υποκείμενη αυτοάνοση διαδικασία που καταστρέφει τα βήτα-κύτταρα του παγκρέατος. 

 

Η κύρια εστίαση είναι στην καθυστέρηση ή την αναστολή της εξέλιξης της νόσου, ειδικά σε ασθενείς που βρίσκονται στα αρχικά στάδια ή έχουν υψηλό κίνδυνο. 

 

• Teplizumab (Tzield): Αυτή είναι η πιο γνωστή και πρωτοποριακή θεραπεία. Το Teplizumab είναι το πρώτο και μοναδικό εγκεκριμένο φάρμακο που μπορεί να καθυστερήσει την έναρξη του κλινικού (Στάδιο 3) διαβήτη τύπου 1 σε άτομα με Στάδιο 2 (όπου υπάρχουν αντισώματα αλλά όχι συμπτώματα). Καθυστερεί την ανάγκη για ινσουλίνη κατά περίπου 2-3 χρόνια, κατά μέσο όρο, δίνοντας στους ασθενείς πολύτιμο χρόνο. 

• Άλλοι παράγοντες βρίσκονται σε διάφορα στάδια κλινικών δοκιμών, με στόχο την προστασία των εναπομεινάντων βήτα-κυττάρων κατά τη διάγνωση. 

• Προστασία των βήτα-κυττάρων: Οι θεραπείες αυτές στοχεύουν στα Τ-λεμφοκύτταρα, τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που επιτίθενται λανθασμένα στο πάγκρεας. Με την τροποποίηση της ανοσοαπόκρισης, προσπαθούν να διατηρήσουν την εναπομείνασα παραγωγή ινσουλίνης του σώματος. 

 

Αυτές οι θεραπείες είναι πιο αποτελεσματικές όταν εφαρμόζονται έγκαιρα, ιδανικά πριν καταστραφεί ολοσχερώς το πάγκρεας. Η έγκαιρη διάγνωση και ο προσυμπτωματικός έλεγχος των αντισωμάτων είναι, επομένως, ζωτικής σημασίας. 

 

Θεραπείες με βλαστοκύτταρα 

 

Οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα αποτελούν μία από τις πιο ελπιδοφόρες εξελίξεις στην έρευνα για τον διαβήτη τύπου 1, με πρόσφατες κλινικές δοκιμές να δείχνουν τη δυνατότητα να καταστήσουν τους ασθενείς ανεξάρτητους από την ινσουλίνη.  

 

• Ανεξαρτησία από την ινσουλίνη: Πολλές αναφορές από κλινικές δοκιμές, ιδιαίτερα από την εταιρεία βιοτεχνολογίας Vertex Pharmaceuticals, δείχνουν ότι ασθενείς με σοβαρό διαβήτη τύπου 1 που έλαβαν θεραπεία με βλαστοκύτταρα σταμάτησαν να χρειάζονται καθημερινές ενέσεις ινσουλίνης. 

• Ανάπτυξη κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη: Η βασική ιδέα είναι η μετατροπή βλαστοκυττάρων σε λειτουργικά βήτα-κύτταρα του παγκρέατος, τα οποία μπορούν να παράγουν και να ρυθμίζουν φυσιολογικά την ινσουλίνη στο σώμα. 

• Κλινικές δοκιμές σε εξέλιξη: Βρίσκονται σε εξέλιξη διάφορες κλινικές δοκιμές (όπως το πρόγραμμα Zimislecel/VX-880 της Vertex) που αξιολογούν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα αυτών των θεραπειών σε μεγαλύτερες ομάδες ασθενών. Ορισμένες από αυτές τις δοκιμές αναμένεται να ολοκληρώσουν την εγγραφή ασθενών το 2025. 

 

Μεγάλες προκλήσεις 

 

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, υπάρχουν ακόμη μεγάλες προκλήσεις: 

 

• Ανοσοκαταστολή: Οι περισσότερες τρέχουσες προσεγγίσεις απαιτούν τη χρήση φαρμάκων ανοσοκαταστολής για να αποτραπεί η απόρριψη των μεταμοσχευμένων κυττάρων από το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς, όπως συμβαίνει και με άλλες μεταμοσχεύσεις οργάνων. 

• Τεχνολογία ενθυλάκωσης: Οι ερευνητές εργάζονται πάνω σε τεχνολογίες (π.χ. συσκευές νανοϊνών) που θα «θωρακίζουν» τα εμφυτευμένα κύτταρα από το ανοσοποιητικό σύστημα, εξαλείφοντας έτσι την ανάγκη για ανοσοκατασταλτικά φάρμακα. 

• Μαζική εφαρμογή: Οι τρέχουσες θεραπείες εφαρμόζονται σε μικρή κλίμακα σε αυστηρά επιλεγμένους ασθενείς. Ο στόχος είναι η ανάπτυξη μιας μεθόδου που θα μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα, καθιστώντας τη θεραπεία προσβάσιμη σε εκατομμύρια ασθενείς. 

 

ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ 

 

Τεχνολογία και Ψηφιακή Υγεία 

 

• Αυτοματοποιημένα Συστήματα Παροχής Ινσουλίνης (AID): Τα συστήματα «κλειστού βρόχου» (τεχνητό πάγκρεας) γίνονται πιο «έξυπνα» και αποτελεσματικά, βελτιώνοντας δραματικά την ποιότητα ζωής των ασθενών με διαβήτη τύπου 1. 

• Ψηφιακές Παρεμβάσεις: Εφαρμογές υγείας και τηλεϊατρική χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για την παρακολούθηση, την εκπαίδευση και τη διαχείριση του διαβήτη.