Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παραμένει μια νόσος που μπορεί να προληφθεί αποτελεσματικά όταν εντοπιστεί έγκαιρα. Οι νέες αμερικανικές οδηγίες για τον προσυμπτωματικό έλεγχο στοχεύουν να αυξήσουν τη συμμετοχή των γυναικών και να μειώσουν τις ανισότητες στην πρόσβαση.

Ειδικότερα, για την σημασία της έγκαιρης διάγνωσης τονμίζεται πως ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα νόσου που μπορεί να προληφθεί με συστηματικό έλεγχο. Η εφαρμογή του τεστ Παπανικολάου και αργότερα του ελέγχου για τον ιό HPV έχει μειώσει τη συχνότητα και τη θνησιμότητα της νόσου στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά περισσότερο από 50% τα τελευταία πενήντα χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να διαγιγνώσκονται σε προχωρημένα στάδια, όταν οι θεραπευτικές επιλογές είναι περιορισμένες και η πρόγνωση δυσμενής. Η διαφορά στην επιβίωση είναι εντυπωσιακή, καθώς η πενταετής επιβίωση ξεπερνά το ενενήντα τοις εκατό όταν η νόσος εντοπίζεται νωρίς, ενώ πέφτει περίπου στο είκοσι τοις εκατό όταν υπάρχουν μεταστάσεις. Τα στοιχέια παρουσιάζουν περιληπτικά η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής).

Γιατί πολλές γυναίκες δεν εξετάζονται

Ένας από τους βασικούς λόγους για τη συνεχιζόμενη εμφάνιση προχωρημένων περιστατικών είναι η χαμηλή συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο. Υπολογίζεται ότι μία στις τέσσερις γυναίκες στις ΗΠΑ δεν ακολουθεί τις συστάσεις, ενώ περίπου οι μισές από όσες διαγιγνώσκονται με καρκίνο του τραχήλου είτε δεν έχουν εξεταστεί ποτέ είτε δεν εξετάζονται τακτικά. Τα χαμηλότερα ποσοστά ελέγχου παρατηρούνται σε γυναίκες με χαμηλό εισόδημα, περιορισμένη εκπαίδευση ή δυσκολία πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας.

Οι νέες οδηγίες και οι βασικές αλλαγές

Σε αυτό το πλαίσιο, το Υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ ανακοίνωσε νέες οδηγίες, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στο JAMA. Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τις γυναίκες ηλικίας 30 έως 60 πέντε ετών, για τις οποίες ο έλεγχος με τεστ υψηλού κινδύνου HPV κάθε πέντε χρόνια καθιερώνεται ως προτιμώμενη μέθοδος. Το τεστ Παπανικολάου παραμένει διαθέσιμη επιλογή, είτε μόνο του είτε σε συνδυασμό με τον έλεγχο HPV, ιδιαίτερα όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε μοριακό έλεγχο.

Η καινοτομία της αυτοληψίας δείγματος

Η πιο ουσιαστική εξέλιξη είναι η δυνατότητα αυτοληψίας δείγματος για τον έλεγχο HPV. Οι γυναίκες μπορούν πλέον να συλλέξουν μόνες τους κολπικό δείγμα, στο ιατρείο ή στο σπίτι, και να το αποστείλουν για ανάλυση. Μελέτες δείχνουν ότι η μέθοδος είναι εξίσου αξιόπιστη με τη λήψη δείγματος από επαγγελματία υγείας. Η αυτοληψία μειώνει εμπόδια όπως ο φόβος της εξέτασης, η έλλειψη χρόνου ή η δυσκολία μετακίνησης, ενώ προσφέρει μεγαλύτερη ιδιωτικότητα και αίσθηση ελέγχου.

Κάλυψη κόστους και εξαιρέσεις

Οι ασφαλιστικοί φορείς υποχρεούνται να καλύπτουν τόσο τον αρχικό έλεγχο όσο και τις συμπληρωματικές εξετάσεις που μπορεί να απαιτηθούν, χωρίς οικονομική επιβάρυνση για τη γυναίκα. Οι οδηγίες αφορούν γυναίκες μέσου κινδύνου και δεν ισχύουν για όσες είναι ανοσοκατεσταλμένες, ζουν με HIV ή έχουν ιστορικό σοβαρών προκαρκινικών αλλοιώσεων.

Ένα βήμα προς μεγαλύτερη πρόληψη

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος σώζει ζωές και οι νέες οδηγίες στοχεύουν να αυξήσουν τη συμμετοχή, να μειώσουν τις ανισότητες και να ενδυναμώσουν τις γυναίκες. Η αυτοληψία δείγματος και η διεύρυνση των επιλογών αποτελούν σημαντικά βήματα προς μια πιο αποτελεσματική και προσβάσιμη πρόληψη.