Τα τελευταία 40 χρόνια, ο αριθμός των ανθρώπων που πεθαίνουν από καρκίνο παγκοσμίως έχει διπλασιαστεί. Η εικόνα αυτή μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι η ανθρωπότητα χάνει τη μάχη με τη νόσο. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν πως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη — και, σε αρκετά σημεία, αισιόδοξη.
Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού κατά σχεδόν τέσσερα δισεκατομμύρια ανθρώπους από το 1980, αλλά και η γήρανσή του, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες.

Ο καρκίνος εμφανίζεται συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες, επομένως περισσότερος και γηραιότερος πληθυσμός σημαίνει αναπόφευκτα περισσότερα περιστατικά και θανάτους. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η εξέλιξη των θανάτων από καρκίνο αποτυπώνεται σε τρεις διαφορετικούς δείκτες:

• Συνολικοί θάνατοι:Ο απόλυτος αριθμός των θανάτων έχει πράγματι διπλασιαστεί. Αυτός είναι ο δείκτης που δημιουργεί την εντύπωση επιδείνωσης.
• Ακατέργαστα ποσοστά θνησιμότητας: Όταν τα δεδομένα προσαρμόζονται στο μέγεθος του πληθυσμού, η αύξηση περιορίζεται περίπου στο 20%, αντί για πάνω από 100%.
• Ηλικιακά προσαρμοσμένα ποσοστά: Όταν λαμβάνεται υπόψη και η γήρανση των πληθυσμών, η εικόνα αλλάζει ακόμη περισσότερο: το ποσοστό θνησιμότητας έχει μειωθεί πάνω από 20% σε σχέση με το παρελθόν.
• 

Τι σημαίνει αυτό για τον μέσο άνθρωπο

Η πιθανότητα να πεθάνει κάποιος από καρκίνο σε ένα δεδομένο έτος είναι σήμερα χαμηλότερη σε σχέση με έναν άνθρωπο της ίδιας ηλικίας πριν από δεκαετίες. Η πρόοδος στην έγκαιρη διάγνωση, οι νέες θεραπείες, η έρευνα και η μείωση παραγόντων κινδύνου — όπως το κάπνισμα — έχουν συμβάλει καθοριστικά.
Η μάχη συνεχίζεται

Παρά τη σημαντική βελτίωση, ο καρκίνος παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της δημόσιας υγείας. Η ανάγκη για πρόληψη, έρευνα και ισότιμη πρόσβαση σε θεραπείες παραμένει επιτακτική. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα ότι η πρόοδος είναι πραγματική και μετρήσιμη.

 

Οι καρκίνοι με τα υψηλότερα ποσοστά θανάτου παγκοσμίως

Ο καρκίνος του πνεύμονα, του παχέος εντέρου, του στομάχου και του μαστού είναι οι κυριότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο διεθνώς. Τα στοιχεία προέρχονται από το Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), το οποίο συνδυάζει δεδομένα από ληξιαρχεία, μητρώα καρκίνου, νοσοκομεία και λεκτικές νεκροψίες, εφαρμόζοντας στατιστικά μοντέλα για χώρες με ελλιπή στοιχεία. Ο καρκίνος του πνεύμονα έχει το υψηλότερο ποσοστό θανάτων, κυρίως λόγω του καπνίσματος.
Τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας δείχνουν ότι στους άνδρες ο καρκίνος του πνεύμονα είναι η συχνότερη αιτία θανάτου σε πολλές χώρες, ενώ σε άλλες κυριαρχούν ο προστάτης, το ήπαρ ή το στομάχι. Στις γυναίκες, ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος, αλλά σε αρκετές χώρες προηγούνται ο πνεύμονας, το ήπαρ ή το στομάχι.

Ο κίνδυνος καρκίνου αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία

Τα περισσότερα περιστατικά και οι περισσότεροι θάνατοι από καρκίνο αφορούν μεγαλύτερες ηλικίες. Τα εθνικά δεδομένα των CDC στις ΗΠΑ (2018–2022) δείχνουν ότι οι δείκτες θνησιμότητας αυξάνονται απότομα με την ηλικία.
Ορισμένοι καρκίνοι — όπως του εγκεφάλου, του κεντρικού νευρικού συστήματος, οι λευχαιμίες και τα λεμφώματα — εμφανίζονται και σε παιδιά. Κάποιοι τύποι καρκίνου αρχίζουν να αυξάνονται πολύ νωρίτερα από άλλους.

Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος με την ηλικία;
Καθώς μεγαλώνουμε:
• Τα κύτταρα συσσωρεύουν περισσότερες βλάβες στο DNA, αυξάνοντας τις πιθανότητες μεταλλάξεων.
• Η ικανότητα επιδιόρθωσης αυτών των βλαβών μειώνεται.
• Το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενεί, δυσκολεύοντας την εξάλειψη ανώμαλων κυττάρων.
• Η έκθεση σε παράγοντες κινδύνου (κάπνισμα, ακτινοβολία κ.ά.) αυξάνεται με τα χρόνια.
• Ορισμένοι παράγοντες κινδύνου, όπως ο HPV, επηρεάζουν συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες.
Γι’ αυτό οι χώρες με γηρασμένο πληθυσμό εμφανίζουν υψηλότερη συχνότητα καρκίνου.

Η μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο οφείλεται σε πολλούς παράγοντες
Μεταξύ αυτών:
• Καλύτερος προληπτικός έλεγχος και έγκαιρη διάγνωση.
• Έρευνα για τους βιολογικούς μηχανισμούς του καρκίνου και πρόοδος σε χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία και χειρουργική.
• Δημόσιες πολιτικές που μειώνουν παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, οι περιβαλλοντικές τοξίνες και οι καρκινογόνοι παθογόνοι οργανισμοί.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο καρκίνος του στομάχου, ο οποίος κάποτε ήταν από τις κυριότερες αιτίες θανάτου στις ΗΠΑ. Το 2021, ο δείκτης θνησιμότητας ήταν περίπου εννέα φορές χαμηλότερος σε σχέση με το 1950.

Αξιοποίηση των διαθέσιμων εργαλείων

Σημαντικό περιθώριο βελτίωσης υπάρχει και στη χρήση ήδη διαθέσιμων μέσων πρόληψης και θεραπείας. Εμβόλια, αντιβιοτικά και αντιιικά φάρμακα μπορούν να αποτρέψουν ή να αντιμετωπίσουν καρκίνους που προκαλούνται από λοιμώξεις, όπως ο HPV ή η ηπατίτιδα Β και C.
Παράλληλα, η διεύρυνση της πρόσβασης σε προληπτικό έλεγχο και έγκαιρη διάγνωση μπορεί να σώσει ζωές, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι υπηρεσίες υγείας είναι περιορισμένες.

Ο ρόλος της δημόσιας υγείας

Σε ευρύτερο επίπεδο, πολιτικές που μειώνουν το κάπνισμα, βελτιώνουν την υγιεινή και περιορίζουν την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη μείωση των περιστατικών καρκίνου.

Πώς η διάγνωση επηρεάζει τα καταγεγραμμένα περιστατικά

Οι διαφορές στα συστήματα προληπτικού ελέγχου και διάγνωσης επηρεάζουν σημαντικά τον αριθμό των καρκίνων που εντοπίζονται. Στο παρελθόν, πολλοί καρκίνοι παρέμεναν αδιάγνωστοι, ιδιαίτερα στα πρώιμα στάδια. Η πρόοδος στις διαγνωστικές μεθόδους έχει επιτρέψει τον εντοπισμό της νόσου πριν εμφανιστούν συμπτώματα.
Στα εργαλεία αυτά περιλαμβάνονται η μαστογραφία για τον καρκίνο του μαστού, το τεστ Παπανικολάου και ο έλεγχος HPV για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, καθώς και η κολονοσκόπηση για τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Σε αρκετές χώρες εφαρμόζονται οργανωμένα προγράμματα πληθυσμιακού ελέγχου. Γυναίκες συγκεκριμένων ηλικιών καλούνται για τεστ Παπ, ενώ μακροχρόνιοι καπνιστές μπορεί να προσκληθούν για έλεγχο καρκίνου του πνεύμονα. Άλλα περιστατικά εντοπίζονται σε τακτικούς ιατρικούς ελέγχους ή σε επείγουσες εισαγωγές.

•