Η απουσία οργανωμένων οφθαλμολογικών ελέγχων από ειδικούς Οφθαλμιάτρους δημιουργεί σοβαρά κενά στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση προβλημάτων όρασης στα παιδιά. Επιστημονικοί φορείς προειδοποιούν ότι η έγκαιρη εξέταση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την υγιή ανάπτυξη του οπτικού συστήματος.

Σύμφωνα με την Ελληνική Οφθαλμολογική Εταιρεία, οι εκτεταμένοι έλεγχοι που πραγματοποιούνταν παλαιότερα σε μαθητές έχουν ουσιαστικά εγκαταλειφθεί. Ως αποτέλεσμα, πολλές οφθαλμολογικές παθήσεις δεν εντοπίζονται εγκαίρως, στερώντας από τα παιδιά τη δυνατότητα έγκαιρης θεραπείας σε μια περίοδο όπου η ανάπτυξη της όρασης είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Η διεθνής εμπειρία επιβεβαιώνει ότι ο έλεγχος από Οφθαλμίατρο στην ηλικία 3–5 ετών είναι καθοριστικός, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη διάγνωση προβλημάτων πριν ολοκληρωθεί η κρίσιμη φάση ωρίμανσης του οπτικού συστήματος.

Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης

Με βάση τις συστάσεις της U.S. Preventive Services Task Force, όλα τα παιδιά 3–5 ετών πρέπει να εξετάζονται τουλάχιστον μία φορά από Οφθαλμίατρο, ώστε να ανιχνεύεται η αμβλυωπία («τεμπέλικο μάτι») και οι παράγοντες κινδύνου που τη συνοδεύουν.
Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι 1% έως 6% των παιδιών κάτω των 6 ετών εμφανίζουν αμβλυωπία ή σχετικούς παράγοντες κινδύνου, όπως στραβισμό ή ανισομετρωπία. Στην Ευρώπη, η συχνότητα της αμβλυωπίας εκτιμάται στο 2,6% του παιδικού πληθυσμού. Μελέτες πληθυσμού καταγράφουν ότι ο έλεγχος στην ηλικία 3–4 ετών μπορεί να προλάβει μία περίπτωση αμβλυωπίας για κάθε περίπου 48 παιδιά που εξετάζονται.

Όραση και σχολική επίδοση

Η καλή όραση αποτελεί βασικό παράγοντα για τη μαθησιακή διαδικασία. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες ή διαταραχές αυτιστικού φάσματος πρέπει να υποβάλλονται σε πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο, ώστε να αποκλείονται οφθαλμολογικές παθήσεις που μπορεί να επιβαρύνουν τη σχολική τους πορεία. Τα πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι οι Ειδικές Μαθησιακές Διαταραχές αφορούν 5%–15% των παιδιών σχολικής ηλικίας, ενώ η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος εμφανίζεται σε περίπου 1 στα 31 παιδιά. Για τον λόγο αυτό, διεθνείς φορείς όπως η American Academy of Pediatrics και η American Academy of Ophthalmology τονίζουν ότι κάθε παιδί με μαθησιακές δυσκολίες πρέπει να εξετάζεται από Οφθαλμίατρο.

Τι περιλαμβάνει ο πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος (screening) δεν ισοδυναμεί με πλήρη ιατρική διάγνωση. Η απλή μέτρηση οπτικής οξύτητας δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη αξιολόγηση της όρασης. Ο πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος από Οφθαλμίατρο περιλαμβάνει εξέταση οφθαλμοκινητικότητας, έλεγχο στραβισμού, αξιολόγηση των δομών του οφθαλμού, εξέταση πρόσθιου και οπίσθιου ημιμορίου, καθώς και εξειδικευμένες εξετάσεις όπως η κυκλοπληγική διάθλαση. Η ολοκληρωμένη αυτή προσέγγιση επιτρέπει την έγκαιρη διάγνωση όχι μόνο της αμβλυωπίας αλλά και άλλων παθήσεων που μπορεί να επηρεάσουν μόνιμα την όραση.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα για καθολικό έλεγχο

Η χώρα διαθέτει επαρκή αριθμό Οφθαλμιάτρων ώστε να εξασφαλίσει καθολική πρόσβαση σε πλήρη ιατρική εξέταση πριν από την έναρξη της σχολικής ζωής. Η αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας μπορεί να μειώσει καθυστερημένες διαγνώσεις, να αποτρέψει μόνιμες οπτικές βλάβες και να διασφαλίσει ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες για όλα τα παιδιά.

Προτάσεις της Ελληνικής Οφθαλμολογικής Εταιρείας

Η Ελληνική Οφθαλμολογική Εταιρεία επισημαίνει ότι ο προσχολικός έλεγχος της όρασης αποτελεί ουσιαστικό μέτρο δημόσιας υγείας και προτείνει:
• την επαναφορά οργανωμένου, καθολικού και υποχρεωτικού προσχολικού οφθαλμολογικού ελέγχου πριν την εγγραφή στο Δημοτικό,
• τη διασφάλιση ότι η εξέταση πραγματοποιείται από Οφθαλμίατρο,
• την καταγραφή της εξέτασης στον επίσημο φάκελο υγείας του παιδιού.

Έγκαιρη αξιολόγηση για ίσες ευκαιρίες

Κάθε παιδί αξίζει να αρχίζει το σχολείο με τη βεβαιότητα ότι η όρασή του έχει αξιολογηθεί υπεύθυνα και επιστημονικά. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να αποτρέψει μόνιμες βλάβες και να εξασφαλίσει ότι κανένα παιδί δεν θα μείνει πίσω λόγω ενός προβλήματος όρασης που θα μπορούσε να είχε εντοπιστεί εγκαίρως.