Με τη συμμετοχή περισσότερων από 300 εκπροσώπων φορέων, επαγγελματιών και μελών των κοινοτήτων Ρομά παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα του έργου Roma Child VOICE σε διαδικτυακή ημερίδα που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Prolepsis στο Europa Experience Athens. Η εκδήλωση ανέδειξε κρίσιμα δεδομένα για τους πρώιμους γάμους και τις εφηβικές εγκυμοσύνες, καθώς και τις προτάσεις πολιτικής που προκύπτουν από την έρευνα.

Το έργο Roma Child VOICE υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος PREVENT, με φορέα υλοποίησης το Ινστιτούτο Prolepsis και εταίρο την Ένωση Ελλήνων Ρομά Διαμεσολαβητών και Συνεργατών τους. Η ημερίδα έφερε στο προσκήνιο ζητήματα παιδικής προστασίας, με έμφαση στους πρώιμους γάμους και τις εφηβικές εγκυμοσύνες, φαινόμενα που εξακολουθούν να επηρεάζουν σημαντικά την υγεία και την κοινωνική ένταξη των παιδιών και των εφήβων.

Οι πρώιμοι γάμοι ως παραβίαση δικαιωμάτων

Ο πρώιμος γάμος, στον οποίο τουλάχιστον ένας από τους συντρόφους είναι κάτω των 18 ετών, αποτελεί σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και συχνά οδηγεί σε διακοπή της σχολικής φοίτησης, πρόωρη μητρότητα και αυξημένους κινδύνους για τη σωματική και ψυχική υγεία των εφήβων. Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα έντονες για τα κορίτσια, τα οποία συχνά στερούνται πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και υποστήριξης.

Χαρακτηριστικά ο γενικός εισηγητής της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τους Ρομά και Ταξιδευτές και Βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ, Γιώργος Σταμάτης,υπογράμμισε στα λεγόμενά του  τα ακόλουθα: «Οι γάμοι ανηλίκων αποτελούν παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού. Σε καμία περίπτωση δε μπορούν να θεωρούνται έθιμο. Το ζήτημα είναι πώς μια κοινωνία με βαθιά στερεότυπα απέναντι στους Ρομά, αφήνει ένα παιδί να μεγαλώνει ως παιδί. Ως κράτη – μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουμε την ευθύνη να αναπτύξουμε στοχευμένες πολιτικές για την ανάσχεση αυτού του φαινομένου και ως κοινωνία οφείλουμε να διαμορφώσουμε τις κατάλληλες προϋποθέσεις και να καταρρίψουμε προκαταλήψεις που στερούν από τα παιδιά Ρομά το δικαίωμα σε μια ισότιμη παιδική ηλικία με τα άλλα παιδιά…».

Τα ευρήματα της έρευνας στις κοινότητες Ρομά

Η ερευνητική ομάδα του Ινστιτούτου Prolepsis πραγματοποίησε ποσοτική και ποιοτική έρευνα σε γυναίκες και άντρες από κοινότητες Ρομά, διερευνώντας γνώσεις, αντιλήψεις και στάσεις γύρω από ζητήματα παιδικής προστασίας. Στο δείγμα από Ασπρόπυργο, Δήμο Αρτέμιδας και Αχαρνές, η ηλικία γάμου για τις γυναίκες κυμαινόταν από 12 έως 27 έτη και για τους άνδρες από 12 έως 28, ενώ η ηλικία απόκτησης πρώτου παιδιού ξεκινούσε ακόμη και από τα 13 έτη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμφωνία για γάμο γινόταν ήδη από την ηλικία των 10 ετών.

Μεταβαλλόμενες αντιλήψεις μέσα στις κοινότητες

Παρά τα παραπάνω, η πλειονότητα των συμμετεχόντων θεωρεί ότι η κατάλληλη ηλικία γάμου βρίσκεται μεταξύ 18 και 24 ετών. Η φράση «Τα παιδιά δεν πρέπει να γεννάνε παιδιά», που κατέγραψε η ερευνητική ομάδα, αποτυπώνει την επιθυμία πολλών γονιών να προστατεύσουν τα παιδιά τους από τις δυσκολίες που οι ίδιοι βίωσαν.

Οι κίνδυνοι της εφηβικής εγκυμοσύνης

Τα βιβλιογραφικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η εφηβική εγκυμοσύνη συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο προεκλαμψίας, πρόωρου τοκετού, αιμορραγιών και λοιμώξεων, ενώ οι ψυχολογικές επιπτώσεις περιλαμβάνουν υψηλά ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και συναισθηματικής απομόνωσης. Η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας στους οικισμούς επιδεινώνει την κατάσταση, συμβάλλοντας στη διαιώνιση του κοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχειας.

Τεκμηριωμένες συστάσεις προς την Πολιτεία

Με βάση τα ευρήματα, το Ινστιτούτο Prolepsis διατύπωσε προτάσεις πολιτικής που περιλαμβάνουν ενίσχυση της σχολικής φοίτησης, συστηματική ενημέρωση για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, ενδυνάμωση των θεσμικών μηχανισμών προστασίας, βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και ενεργή συμμετοχή των ίδιων των κοινοτήτων στον σχεδιασμό παρεμβάσεων. Οι προτάσεις αυτές αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες που εξέφρασαν οι ίδιες οι κοινότητες.

Παρεμβάσεις και τοποθετήσεις από το Συμβούλιο της Ευρώπης

Στην ημερίδα συμμετείχαν εκπρόσωποι του Συμβουλίου της Ευρώπης, που τόνισαν τη σημασία της προστασίας των δικαιωμάτων των παιδιών και της ενδυνάμωσης των κοριτσιών Ρομά. Ο επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Michael O’Flaherty τόνισε ότι η ενδυνάμωση των κοριτσιών και των γυναικών μπορεί να έχει μετασχηματιστικό αποτέλεσμα στις κοινότητες.

Η ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές

Ο Γιώργος Σταμάτης, γενικός εισηγητής της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τους Ρομά και Ταξιδευτές, υπογράμμισε στα λεγόμενά του ότι οι γάμοι ανηλίκων δεν μπορούν να θεωρούνται έθιμο και ότι η Πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση και στην κοινωνική προστασία για όλα τα παιδιά. Η ουσιαστική ένταξη στη σχολική εκπαίδευση αναδείχθηκε ως βασικός παράγοντας για τη διακοπή του κύκλου της διαγενεακής φτώχειας.

Η ευθύνη της Πολιτείας και ο ρόλος των κοινοτήτων

Η Ελένη Τσετσέκου από το Συμβούλιο της Ευρώπης επισήμανε ότι η πρόσβαση των κοριτσιών Ρομά στην εκπαίδευση και την υγεία αποτελεί πρωτίστως ευθύνη της Πολιτείας. Παράλληλα, εκπρόσωποι οργανώσεων και κοινοτήτων Ρομά τόνισαν την ανάγκη για δράσεις ενημέρωσης, ενίσχυση της εκπαίδευσης και ανάπτυξη δεξιοτήτων, με ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των κοινοτήτων.

Επόμενα βήματα του έργου

Η γενική διευθύντρια του Ινστιτούτου Prolepsis, Αφροδίτη Βελουδάκη, σημείωσε ότι πρόκειται για ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών. Με την ολοκλήρωση του έργου στο τέλος Μαρτίου, οι αναλυτικές συστάσεις θα προωθηθούν στα αρμόδια Υπουργεία και στους εμπλεκόμενους φορείς, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών και την ενδυνάμωση των κοριτσιών και των γυναικών στις κοινότητες Ρομά.