Η πανδημία COVID‑19 προκάλεσε σοβαρές ανατροπές στη λειτουργία των συστημάτων υγείας, επηρεάζοντας όχι μόνο τη διαχείριση της λοίμωξης αλλά και τη φροντίδα χρόνιων νοσημάτων όπως είναι ο καρκίνος. Νέα δεδομένα δείχνουν ότι οι καθυστερήσεις στη διάγνωση και στη θεραπεία είχαν μετρήσιμη επίδραση στην επιβίωση των ασθενών.

Κατά τα έτη 2020 και 2021 καταγράφηκαν σημαντικές καθυστερήσεις στον προσυμπτωματικό έλεγχο, στη διάγνωση, στη σταδιοποίηση και στην έναρξη αντικαρκινικής θεραπείας. Οι αναστολές προγραμμάτων screening, οι περιορισμοί στις μετακινήσεις και η επιβάρυνση των νοσοκομείων οδήγησαν σε μειωμένη πρόσβαση των ασθενών σε κρίσιμες υπηρεσίες υγείας. Το ερώτημα που απασχόλησε την επιστημονική κοινότητα ήταν κατά πόσο αυτές οι καθυστερήσεις επηρέασαν την πραγματική επιβίωση των ασθενών.

Η μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη στις ΗΠΑ και η συμβολή των Ελλήνων επιστημόνων

Μια εκτεταμένη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Oncology εξέτασε τη βραχυπρόθεσμη επιβίωση ασθενών που διαγνώστηκαν με καρκίνο στα δύο πρώτα χρόνια της πανδημίας. Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και Θάνος Δημόπουλος, παρουσιάζουν τα ευρήματα της έρευνας, η οποία βασίστηκε στη βάση δεδομένων SEER‑21. Η συγκεκριμένη βάση περιλαμβάνει στοιχεία από μητρώα ογκολογικών ασθενών που καλύπτουν σχεδόν το 42% του πληθυσμού των Ηνωμένων Πολιτειών, προσφέροντας μια αντιπροσωπευτική εικόνα της επίδρασης της πανδημίας.

Η μείωση της επιβίωσης και οι επιπλέον θάνατοι

Η μελέτη επικεντρώθηκε στην ετήσια cause‑specific survival, δηλαδή στην πιθανότητα ένας ασθενής να μην καταλήξει από τον καρκίνο μέσα στον πρώτο χρόνο από τη διάγνωση. Η σύγκριση των δεδομένων του 2020 και του 2021 με τις αναμενόμενες τιμές της περιόδου 2015–2019 έδειξε σαφή μείωση της επιβίωσης. Η επιδείνωση καταγράφηκε τόσο σε ασθενείς με πρώιμο στάδιο νόσου όσο και σε εκείνους με προχωρημένη ή μεταστατική νόσο. Συνολικά, εκτιμάται ότι σημειώθηκαν περίπου 17.390 περισσότεροι θάνατοι από καρκίνο μέσα στον πρώτο χρόνο από τη διάγνωση, αριθμός που αντιστοιχεί σε αύξηση της θνητότητας κατά 13.1% σε σχέση με το αναμενόμενο.

Οι κατηγορίες ασθενών που επηρεάστηκαν περισσότερο

Παρότι οι μειώσεις στην επιβίωση εκφράζονται σε μικρές ποσοστιαίες μεταβολές, η επίδρασή τους σε πληθυσμιακό επίπεδο είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις καταγράφηκαν σε άτομα άνω των 65 ετών, τα οποία επηρεάστηκαν περισσότερο από τις καθυστερήσεις στη διάγνωση και στη θεραπεία. Επιπλέον, ορισμένες μορφές καρκίνου εμφάνισαν εντονότερη μείωση στην επιβίωση, όπως είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου, του οισοφάγου, του παγκρέατος και του προστάτη. Δεδομένου ότι οι διαθέσιμες θεραπείες δεν είχαν μειωμένη αποτελεσματικότητα κατά την πανδημία, τα ευρήματα αποδίδονται κυρίως στη μειωμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και στις καθυστερήσεις στην έναρξη θεραπείας.

Η ανάγκη για ανθεκτικά συστήματα υγείας

Τα αποτελέσματα της μελέτης καταδεικνύουν ότι οι επιπτώσεις της πανδημίας στην ογκολογική φροντίδα ήταν άμεσες και μετρήσιμες. Η μείωση της επιβίωσης δεν αποτελεί θεωρητικό κίνδυνο αλλά πραγματική συνέπεια της διακοπής της συνέχειας της φροντίδας. Τα δεδομένα υπογραμμίζουν την ανάγκη για συστήματα υγείας που μπορούν να διατηρούν την πρόσβαση σε κρίσιμες υπηρεσίες ακόμη και σε περιόδους κρίσης, διασφαλίζοντας ότι οι ασθενείς με καρκίνο δεν θα μένουν πίσω σε στιγμές αυξημένης πίεσης.