Μια δεκαετία μετά τον Έμπολα και έξι χρόνια μετά την COVID‑19, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο πλανήτης παραμένει εξαιρετικά ευάλωτος σε μια νέα πανδημία. Νέα έκθεση της Global Preparedness Monitoring Board (GPMB) αποκαλύπτει ότι ο κίνδυνος αυξάνεται ταχύτερα από τις επενδύσεις και τις πολιτικές θωράκισης.

Η έκθεση A World on the Edge: Priorities for a Pandemic‑Resilient Future, που παρουσιάστηκε σήμερα στη Γενεύη στο περιθώριο της 79ης Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας, καταγράφει ότι τα ξεσπάσματα μολυσματικών ασθενειών γίνονται συχνότερα και πιο καταστροφικά. Οι επιπτώσεις τους επεκτείνονται πλέον πέρα από την υγεία, επηρεάζοντας οικονομίες, πολιτικά συστήματα και κοινωνική συνοχή, ενώ η ικανότητα ανάκαμψης μειώνεται.

Η GPMB επισημαίνει ότι, παρά τις νέες πρωτοβουλίες, η δεκαετία επενδύσεων δεν συμβαδίζει με την αύξηση του κινδύνου. Η γεωπολιτική αστάθεια, η οικολογική απορρύθμιση και η εντατική παγκόσμια κινητικότητα επιδεινώνουν την κατάσταση, ενώ η αναπτυξιακή βοήθεια έχει υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2009.

Πίσω βήματα στην πρόσβαση σε εμβόλια και θεραπείες

Η έκθεση αναλύει 10 χρόνια Δημόσιων Υγειονομικών Εκτάκτων Αναγκών (PHEICs) – από τον Έμπολα έως την COVID‑19 και την mpox. Σε κρίσιμους δείκτες, όπως είναι η ισότιμη πρόσβαση σε διαγνωστικά, εμβόλια και θεραπείες, ο κόσμος κινείται προς τα πίσω.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα: τα εμβόλια για την mpox έφτασαν σε χώρες χαμηλού εισοδήματος σχεδόν δύο χρόνια μετά την έναρξη της επιδημίας, ακόμη πιο αργά από τους 17 μήνες που χρειάστηκαν για τα εμβόλια COVID‑19. Παράλληλα, οι κρίσεις αυτές άφησαν βαθιά σημάδια στη δημοκρατική λειτουργία, την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και την κοινωνική συνοχή.

Τεχνητή νοημοσύνη: Ευκαιρία ή νέα απειλή;

Η GPMB αναγνωρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να ενισχύσουν την επιτήρηση και την ετοιμότητα. Ωστόσο, χωρίς ισχυρή διακυβέρνηση και δικλείδες ασφαλείας, μπορεί να εντείνουν τις ανισότητες και να υπονομεύσουν την υγειονομική ασφάλεια.

«Ο κόσμος δεν στερείται λύσεων», δήλωσε η συμπρόεδρος της GPMB, Kolinda Grabar‑Kitarović. «Αλλά χωρίς εμπιστοσύνη και ισότητα, οι λύσεις δεν θα φτάσουν σε όσους τις χρειάζονται περισσότερο».

Τρεις προτεραιότητες για να αλλάξει η πορεία

Η GPMB, η οποία ολοκληρώνει τη θητεία της το 2026, καλεί τους πολιτικούς ηγέτες να προχωρήσουν άμεσα σε τρεις κρίσιμες παρεμβάσεις:

• Μόνιμος, ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης πανδημικού κινδύνου.
• Ολοκλήρωση της Συμφωνίας Πανδημιών για ισότιμη πρόσβαση σε εμβόλια, τεστ και θεραπείες.
• Εξασφάλιση βιώσιμης χρηματοδότησης για ετοιμότητα και άμεση ανταπόκριση (“Day Zero”).

«Η ετοιμότητα δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα – είναι δοκιμασία πολιτικής ηγεσίας», τόνισε η συμπρόεδρος Joy Phumaphi.

Ηγεσία υπό δοκιμασία το 2026

Η έκθεση καταλήγει ότι το 2026 θα αποτελέσει κρίσιμο έτος, καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να ολοκληρώσουν τη Συμφωνία Πανδημιών του ΠΟΥ και να συμφωνήσουν σε μια ουσιαστική πολιτική διακήρυξη του ΟΗΕ για την πρόληψη και αντιμετώπιση πανδημιών.