Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία επαναφέρει στο δημόσιο διάλογο το ζήτημα του στίγματος που εξακολουθεί να συνοδεύει τις ψυχικές διαταραχές στην ελληνική κοινωνία, τονίζοντας ότι οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα οδηγούν σε αποκλεισμό, περιθωριοποίηση και σοβαρές συνέπειες για όσους ζουν με ψυχική νόσο. Παρά την πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών στη θεραπεία και την κοινοτική φροντίδα, η κοινωνική στάση απέναντι στην ψυχική υγεία παραμένει συχνά αντιεπιστημονική και στιγματιστική.

Σύμφωνα με την ΕΨΕ, η σύνδεση των σοβαρών ψυχικών διαταραχών με την επικινδυνότητα, η αντίληψη ότι οι ψυχικές νόσοι είναι «ανίατες» και η άρνηση αποδοχής του σύγχρονου κοινοτικού μοντέλου φροντίδας αποτελούν βασικούς παράγοντες που ενισχύουν το στίγμα. Επιπλέον, η παραβίαση του ιατρικού απορρήτου και των προσωπικών δεδομένων όσων αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας επιτείνει την περιθωριοποίηση.

Σε αυτό το περιβάλλον, πολλά άτομα με ψυχική διαταραχή εσωτερικεύουν τις προκαταλήψεις, οδηγούνται σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυτοεγκατάλειψη και συχνά αποφεύγουν να αναζητήσουν τις υπηρεσίες αποκατάστασης που δικαιούνται. Το φαινόμενο του self‑stigma, όπως επισημαίνει η ΕΨΕ, αποτελεί έναν από τους πιο επιβαρυντικούς μηχανισμούς που εμποδίζουν την πορεία προς την ανάρρωση.

Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: «Ακούγοντας τις Βιωμένες Εμπειρίες»

Το φετινό θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, «Ακούγοντας τις Βιωμένες Εμπειρίες: Πραγματικές Φωνές, Πραγματική Αλλαγή», αναδεικνύει την ανάγκη να συμμετέχουν ενεργά τα ίδια τα άτομα με ψυχική νόσο στη διαμόρφωση των πολιτικών ψυχικής υγείας. Η ΕΨΕ τονίζει ότι, παρότι συχνά ζητείται από τους ανθρώπους με βιωμένη εμπειρία να μοιραστούν τις ιστορίες τους, η συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων παραμένει περιορισμένη.

Η ουσιαστική συμμετοχή, σύμφωνα με την Εταιρεία, δεν εξαντλείται στην ακρόαση των προσωπικών αφηγήσεων. Απαιτεί ενσωμάτωση της γνώσης και της εμπειρίας των ίδιων των ασθενών στη χάραξη πολιτικών, στη δημιουργία δομών και στην αξιολόγηση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Η αυτοσυνηγορία και η λογοδοσία των υπηρεσιών αποτελούν θεμελιώδεις πυλώνες για ένα σύστημα χωρίς αποκλεισμούς και με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ομότιμη συμπαράσταση: μια καινοτομία που αλλάζει το μοντέλο φροντίδας

Η ΕΨΕ τονίζει τη σημασία της ομότιμης συμπαράστασης, δηλαδή της στήριξης που προσφέρουν άτομα που έχουν ανακάμψει σε άλλους που βρίσκονται σε θεραπεία. Η παρουσία πιστοποιημένων ομότιμων υποστηρικτών στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένη πρακτική και σημαντική θεραπευτική καινοτομία, η οποία ενισχύει την εμπιστοσύνη, μειώνει το στίγμα και προάγει την κοινωνική επανένταξη. Η υιοθέτηση αυτού του μοντέλου, όπως επισημαίνει η Εταιρεία, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μεταρρύθμιση του συστήματος ψυχικής υγείας, ενισχύοντας την ανθρώπινη διάσταση της φροντίδας και δίνοντας φωνή σε όσους συχνά μένουν στο περιθώριο.