Υπάρχει μια φράση που ακούμε συχνά όταν ένας άνθρωπος μιλά για το βάρος του. «Τα έχω δοκιμάσει όλα. Δίαιτες, θερμίδες, γυμναστική, περιορισμούς. Από Δευτέρα ξεκινάω». Και μετά πάλι από την αρχή. Για κάποιους ανθρώπους, η ιστορία με το βάρος δεν ξεκίνησε χθες. Μπορεί να κρατά χρόνια με  προσπάθειες, απογοητεύσεις, ενοχές, στιγμές επιτυχίας και ξανά επιστροφές. Και κάποια στιγμή εμφανίζεται μια διαφορετική επιλογή. Μια θεραπεία που μπορεί να μειώσει την πείνα, να αυξήσει το αίσθημα του κορεσμού και να κάνει την προσπάθεια διαχείρισης του βάρους διαφορετική από ό,τι την είχαν γνωρίσει μέχρι τότε. Και τότε συχνά ακούμε, «Γιατί να ταλαιπωρούμαι άλλο;»

Είναι μια ερώτηση που αξίζει να την ακούσουμε πριν τη χαρακτηρίσουμε ως «εύκολη λύση». Γιατί ίσως αυτό που ονομάζουμε βιαστικά «ευκολία» να είναι, για κάποιους ανθρώπους, ανάγκη για ανακούφιση. Είναι εύκολο να κοιτάξει κανείς έναν άνθρωπο που θέλει να χάσει βάρος γρήγορα και να σκεφτεί ότι δεν θέλει να προσπαθήσει. Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς ένα ζήτημα θέλησης ή αυτοπειθαρχίας. Είναι μια χρόνια κατάσταση στην οποία εμπλέκονται βιολογικοί, περιβαλλοντικοί, συμπεριφορικοί και ψυχολογικοί παράγοντες. Και οι σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες επιδρούν σε μηχανισμούς που σχετίζονται με την πείνα, τον κορεσμό και την επιθυμία για φαγητό και δεν λειτουργούν απλώς ως ένα «κόλπο» για να τρως λιγότερο.

Άρα το «πήρε φάρμακο» δεν σημαίνει «δεν προσπάθησε». Αλλά ούτε σημαίνει ότι όλα τα υπόλοιπα ζητήματα εξαφανίστηκαν. Και κάπου εδώ βρίσκεται η ουσία. Τι ακριβώς θέλουμε να αλλάξει; Γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να λέει: «Θέλω να χάσω βάρος». Και αν τον ακούσεις λίγο περισσότερο, μπορεί στην πραγματικότητα να λέει: «Θέλω να σταματήσω να σκέφτομαι συνέχεια το φαγητό» ή «Θέλω να μπορώ να πάω στην παραλία χωρίς να ντρέπομαι», «Θέλω να ξαναφορέσω τα ρούχα μου», «Θέλω να κοιτάζομαι στον καθρέφτη και να μην απογοητεύομαι»,  «Θέλω να σταματήσω να νιώθω ότι αποτυγχάνω», ‘η «Θέλω επιτέλους να νιώσω αρκετός». Και αυτές είναι διαφορετικές ανάγκες. Γιατί άλλο πράγμα είναι να θέλω να αλλάξω το σώμα μου για λόγους υγείας και άλλο να έχω την πεποίθηση ότι μόνο όταν αλλάξει το σώμα μου θα μπορέσω να αισθανθώ καλά με τον εαυτό μου. Μπορούν να συνυπάρχουν αλλά δεν είναι το ίδιο.

Γρήγορο δεν σημαίνει απαραίτητα εύκολο

Θεώρησα καλό να προσπαθήσουμε να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Γρήγορο δεν σημαίνει απαραίτητα εύκολο. Ιατρικό δεν σημαίνει απαραίτητα μαγικό. Και το να χρησιμοποιείς φάρμακο δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να δουλέψεις με τον εαυτό σου. Αυτό το τελευταίο είναι ίσως το σημαντικότερο. Γιατί μια θεραπεία μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να διαχειριστεί την πείνα του και να αλλάξει το σώμα του. Δεν μπορεί όμως από μόνη της να απαντήσει σε όλες τις ερωτήσεις που μπορεί να κρύβονται πίσω από την ανάγκη να αδυνατίσει. Τι σημαίνει για μένα το σώμα μου; Πόσο από την αξία μου εξαρτάται από την εμφάνισή μου; Τι συμβαίνει όταν αισθάνομαι απόρριψη; Τι κάνω όταν αγχώνομαι; Πώς διαχειρίζομαι τη ματαίωση; Πώς μιλάω στον εαυτό μου όταν δεν τα καταφέρνω; Και κυρίως, «Τι περιμένω ότι θα αλλάξει στη ζωή μου όταν αλλάξει το σώμα μου;»

Η ένεση μπορεί να αλλάξει την πείνα. Όχι απαραίτητα την ιστορία που έχουμε με τον εαυτό μας. Και εδώ ίσως χρειάζεται να φύγουμε από τη λογική του «ή φάρμακο ή ψυχολογία» γιατί δεν είναι απαραίτητα δίλημμα. Ένας άνθρωπος μπορεί να χρειάζεται μια αποτελεσματική ιατρική θεραπεία και ταυτόχρονα να χρειάζεται να δουλέψει με τη σχέση που έχει με το σώμα του, το φαγητό και τον εαυτό του. Μπορεί να χρειάζεται να μάθει να τρώει χωρίς ενοχή. Να αντέχει μια δύσκολη μέρα χωρίς να επιστρέφει στο «τα χάλασα όλα». Να αναγνωρίζει τη συναισθηματική κατανάλωση τροφής. Να διαχειρίζεται την ανάγκη για έλεγχο. Να σταματήσει να μετατρέπει κάθε αλλαγή στη ζυγαριά σε αξιολόγηση της προσωπικής του αξίας. Και, ίσως το δυσκολότερο όλων,  να μάθει να φροντίζει το σώμα του ακόμη κι όταν δεν του αρέσει. Γιατί η αυτοφροντίδα δεν μπορεί να ξεκινά μόνο από τη στιγμή που θα μας αρέσει ο καθρέφτης.

Και τι γίνεται όταν σταματήσει η θεραπεία;

Εδώ υπάρχει μια ακόμη σημαντική διάσταση. Η απώλεια βάρους δεν είναι απαραίτητα ένα project με ημερομηνία λήξης. Σε μελέτη παρακολούθησης ανθρώπων που είχαν λάβει semaglutide, μετά τη διακοπή της θεραπείας παρατηρήθηκε σημαντική επανάκτηση βάρους μέσα στον επόμενο χρόνο. Τα ευρήματα αυτά χρησιμοποιούνται ως ένα από τα στοιχεία που υποστηρίζουν την αντίληψη της παχυσαρκίας ως χρόνιας κατάστασης που μπορεί να χρειάζεται μακροχρόνια διαχείριση. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov⁠)

Και αυτό έχει και μια ψυχολογική πλευρά διότι αν κάποιος έχει επενδύσει όλη του την ελπίδα στην ιδέα: «Θα αδυνατίσω και μετά τελείωσε», η πραγματικότητα μπορεί να είναι δύσκολη. Όχι επειδή «απέτυχε» αλλά επειδή ίσως είχε φανταστεί τη θεραπεία ως ένα σύντομο κεφάλαιο, ενώ η διαχείριση του βάρους μπορεί να είναι μια μακροχρόνια διαδικασία. Και αυτό είναι κάτι που χρειάζεται να το ξέρουμε από την αρχή.

Μερικές φορές δεν θέλουμε μόνο να μικρύνει το σώμα μας. Θέλουμε να σταματήσει η εσωτερική φασαρία. Το «τι θα φάω;» Το «πόσο ζυγίζω;» Το «πάλι πάχυνα». Το «πάλι τα χάλασα». Το «δεν έχω αυτοέλεγχο». Το «όταν αδυνατίσω, τότε θα…». Και ίσως γι’ αυτό η συζήτηση για τις ενέσιμες θεραπείες δεν πρέπει να περιορίζεται στο αν είναι αποτελεσματικές ή όχι. Χρειάζεται να μιλήσουμε και για το νόημα που τους δίνει ο κάθε άνθρωπος. Για κάποιον μπορεί να είναι μια ιατρική θεραπεία που του επιτρέπει να αντιμετωπίσει μια χρόνια κατάσταση. Για κάποιον άλλον μπορεί να είναι η ελπίδα ότι επιτέλους θα μπορέσει να αισθανθεί καλύτερα μέσα στο σώμα του. Και για κάποιον τρίτο μπορεί να έχει γίνει η υπόσχεση ότι, αν αλλάξει αρκετά η εξωτερική του εικόνα, θα αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο αισθάνεται για τον εαυτό του.

Εκεί χρειάζεται υποστήριξη – όχι για να του πει μην αδυνατίσεις  – για να βοηθήσει τον άνθρωπο να καταλάβει γιατί θέλει να αδυνατίσει και τι περιμένει να βρει στην άλλη πλευρά της απώλειας βάρους. Γιατί μπορεί ένας άνθρωπος να χάσει είκοσι κιλά και να αισθανθεί πραγματικά καλύτερα. Αλλά μπορεί επίσης να χάσει είκοσι κιλά και να συνεχίσει να πιστεύει ότι δεν είναι αρκετός. Και τότε η ερώτηση δεν είναι πια «Πόσα κιλά έχασες;» αλλά «Τι περίμενες ότι θα αλλάξει μέσα σου όταν τα χάσεις;» Ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο σημαντική συζήτηση που έχουμε να κάνουμε στην εποχή των γρήγορων λύσεων. Γιατί το σώμα μπορεί να αλλάξει. Το ζητούμενο είναι να μη χρειάζεται να αλλάξει ολόκληρος ο άνθρωπος για να αισθανθεί ότι αξίζει.