Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί καταγράφουν μια σταθερή και ανησυχητική άνοδο των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης, δηλαδή καρκίνων που εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 50 ετών. Το φαινόμενο φαίνεται να επεκτείνεται σε όλο το φάσμα των γαστρεντερικών κακοηθειών, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα.

Η άνοδος του καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών παρατηρείται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με ετήσια αύξηση 1 έως 2 %. Σήμερα, αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες κάτω των 50 ετών. Τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του ορθού σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950. Αν και οι περισσότερες διαγνώσεις γίνονται στις ηλικίες 40 έως 49 ετών, η ταχύτερη αύξηση καταγράφεται σε άτομα 20 και 30 ετών, γεγονός που εντείνει την ανησυχία.

Η συμβολή της κληρονομικότητας και τα όριά της

Ένα ποσοστό των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης σχετίζεται με κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch. Υπολογίζεται ότι το 15 έως 30% των περιπτώσεων έχει γενετική βάση. Ωστόσο, η κληρονομικότητα δεν επαρκεί για να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση των τελευταίων δεκαετιών, οδηγώντας τους ερευνητές να εξετάσουν περιβαλλοντικούς και βιολογικούς παράγοντες που ενδέχεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Ο τρόπος ζωής ως μερική εξήγηση

Παράγοντες όπως είναι η παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η καθιστική ζωή, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό νεαρών ασθενών δεν παρουσιάζει αυτούς τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου. Πολλοί είναι φυσιολογικού βάρους, αθλούνται και ακολουθούν υγιεινή διατροφή, γεγονός που υποδηλώνει ότι άλλοι παράγοντες του σύγχρονου περιβάλλοντος συμβάλλουν στην εμφάνιση της νόσου.

Το μικροβίωμα στο επίκεντρο της έρευνας

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις αφορά τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος. Μελέτες δείχνουν ότι το βακτήριο E. coli που παράγει την τοξίνη colibactin εμφανίζεται τρεις φορές συχνότερα σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου. Η colibactin προκαλεί μεταλλάξεις στο DNA και αφήνει χαρακτηριστικά μοριακά αποτυπώματα που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης. Ανησυχητικό είναι ότι το βακτήριο φαίνεται να εγκαθίσταται στο μικροβίωμα ήδη από την παιδική ηλικία, πιθανώς λόγω διατροφής δυτικού τύπου και χαμηλής πρόσληψης φυτικών ινών.

Η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεαρές γυναίκες

Εξίσου ανησυχητική είναι η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεότερες γυναίκες. Παγκοσμίως, αποτελεί πλέον τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο πρώιμης έναρξης, με ιδιαίτερα φτωχή πρόγνωση. Η διάγνωση μεταστατικής νόσου σε ηλικίες 30 ή 40 ετών έχει σημαντικό ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο, ενώ οι αιτίες της αύξησης παραμένουν ασαφείς.

Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης

Παρά τις επιθετικές θεραπείες που συχνά λαμβάνουν οι νεότεροι ασθενείς, τα ποσοστά επιβίωσης δεν είναι πάντα καλύτερα από εκείνα των μεγαλύτερων ηλικιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα κάτω των 35 ετών, η πρόγνωση είναι χειρότερη. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου αρχίζει σήμερα στα 45 έτη για άτομα μέσου κινδύνου, ενώ για άλλους γαστρεντερικούς καρκίνους δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες οδηγίες.

Η ανάγκη για ενημέρωση και ενίσχυση της έρευνας

Η κατανόηση των αιτιών που οδηγούν στην αύξηση των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα. Η ανάπτυξη αξιόπιστων βιοδεικτών, η ενίσχυση της ενημέρωσης και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη βελτίωση της πρόγνωσης και στην προστασία των νεότερων γενεών.