Η 4η Μαρτίου έχει καθιερωθεί διεθνώς ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας, μια ημέρα αφιερωμένη στην ενημέρωση για μια νόσο που εξελίσσεται σε μείζονα απειλή δημόσιας υγείας. Η παχυσαρκία δεν αποτελεί ζήτημα εμφάνισης ή προσωπικής επιλογής, αλλά μια πολύπλοκη, χρόνια μεταβολική διαταραχή που επηρεάζει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών ασθενειών, μεταξύ των οποίων και ο καρκίνος.

Η παχυσαρκία ορίζεται ως υπερβολική συσσώρευση λίπους που επιβαρύνει την υγεία. Στην κλινική πράξη χρησιμοποιείται ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), με τιμές ≥30 kg/m² να χαρακτηρίζουν την παχυσαρκία. Αν και ο ΔΜΣ δεν αποτυπώνει πλήρως τη σύσταση του σώματος, αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την εκτίμηση κινδύνου σε επίπεδο πληθυσμού.

Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, περισσότεροι από 650 εκατομμύρια ενήλικες ζουν σήμερα με παχυσαρκία, ενώ τα ποσοστά αυξάνονται σταθερά σε παιδιά και εφήβους. Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από σημαντική επιβάρυνση των συστημάτων υγείας και από υψηλότερη νοσηρότητα και θνησιμότητα.

Η παχυσαρκία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για:
• καρδιαγγειακά νοσήματα,
• διαβήτη τύπου 2,
• υπέρταση,
• υπνική άπνοια,
• οστεοαρθρίτιδα,
• πολλές μορφές καρκίνου.

Η σχέση παχυσαρκίας και καρκίνου: τι δείχνουν τα δεδομένα

Όπως επισημαίνουν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και Θάνος Δημόπουλος, η σχέση παχυσαρκίας και καρκίνου είναι πλέον ισχυρά τεκμηριωμένη.
Σύμφωνα με το National Cancer Institute, τα CDC και το World Cancer Research Fund, το αυξημένο σωματικό βάρος συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο για τουλάχιστον 13 τύπους καρκίνου, μεταξύ των οποίων:
• καρκίνος μαστού μετά την εμμηνόπαυση,
• καρκίνος παχέος εντέρου και ορθού,
• ενδομητρίου,
• οισοφάγου,
• ήπατος,
• παγκρέατος,
• χοληδόχου κύστης,
• νεφρού,
• ωοθηκών,
• θυρεοειδούς,
• μηνιγγίωμα,
• πολλαπλούν μυέλωμα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η παχυσαρκία σε νεαρή ηλικία και η μακροχρόνια διατήρηση αυξημένου βάρους ενισχύουν περαιτέρω τον κίνδυνο.

Γιατί η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου

Οι μηχανισμοί είναι πολλαπλοί και αλληλένδετοι:
• Χρόνια φλεγμονή που ευνοεί την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων.
• Ορμονικές διαταραχές, όπως αυξημένα οιστρογόνα από τον λιπώδη ιστό.
• Αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένοι αυξητικοί παράγοντες.
• Αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ιδιαίτερα επικίνδυνη θεωρείται η κοιλιακή παχυσαρκία, δηλαδή η συσσώρευση σπλαχνικού λίπους γύρω από τα όργανα. Η περίμετρος μέσης άνω των 102 cm στους άνδρες και 88 cm στις γυναίκες συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών και ογκολογικών νοσημάτων.

Η σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης

Το θετικό μήνυμα της ημέρας είναι ότι η παχυσαρκία μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί. Η υιοθέτηση ισορροπημένης διατροφής,  τακτικής σωματικής δραστηριότητας,  μείωσης καθιστικής ζωής,  διατήρησης υγιούς βάρουςαποτελούν βασικούς πυλώνες πρόληψης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επαγγελματίες υγείας μπορεί να εξετάσουν φαρμακευτικές ή χειρουργικές παρεμβάσεις, ανάλογα με τις ενδείξεις.
Έρευνες δείχνουν ότι απώλεια 10–15% του σωματικού βάρους μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων καρκίνων.

Μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας κατά της Παχυσαρκίας

Η 4η Μαρτίου υπενθυμίζει ότι η πρόληψη της παχυσαρκίας αποτελεί ταυτόχρονα πρόληψη του καρκίνου. Η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και η έγκαιρη υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών είναι κρίσιμες για τη μείωση των ανισοτήτων στην υγεία και την προστασία της δημόσιας υγείας.