Η συζήτηση γύρω από την ασφάλεια των εμβολίων κατά της COVID‑19 παραμένει ζωντανή, ιδιαίτερα όταν αφορά ευάλωτες ομάδες. Μια νέα, εκτεταμένη ισλανδική μελέτη έρχεται να φωτίσει ένα κρίσιμο ερώτημα: επηρεάζει ο εμβολιασμός τη φυσική πορεία της μονοκλωνικής γαμμαπάθειας αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS);

Η MGUS αποτελεί μια συχνή, συνήθως ασυμπτωματική διαταραχή του αίματος, η οποία αφορά περίπου το 3% έως 7% του γενικού πληθυσμού και εμφανίζεται συχνότερα με την ηλικία. Παρότι κατά κανόνα παραμένει σταθερή, ένα μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί με τα χρόνια να εξελιχθεί σε πολλαπλούν μυέλωμα ή άλλες λεμφοϋπερπλαστικές νόσους. Η αβεβαιότητα γύρω από τους παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξή της οδήγησε πολλούς ασθενείς να αναρωτηθούν αν ο εμβολιασμός κατά του SARS‑CoV‑2 θα μπορούσε να επηρεάσει δυσμενώς την πορεία της νόσου.

Η ισλανδική μελέτη iStopMM
 Οι Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και Θάνος Δημόπουλος παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της μεγάλης μελέτης iStopMM, μιας εθνικής, προοπτικής έρευνας που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο Blood Cancer Journal, περιέλαβε περισσότερους από 75.000 Ισλανδούς. Από αυτούς, 3.059 διαγνώστηκαν με MGUS, ενώ για την ανάλυση του εμβολιασμού εξετάστηκαν 1.814 άτομα που είχαν λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου και διέθεταν επαναλαμβανόμενες μετρήσεις της M πρωτεΐνης, του βασικού δείκτη παρακολούθησης της νόσου. Συνολικά καταγράφηκαν 6.094 μετρήσεις σε διάμεσο χρόνο παρακολούθησης 2,3 ετών, με τους περισσότερους συμμετέχοντες να έχουν λάβει δύο ή και τρεις δόσεις.

Τι έδειξαν οι μετρήσεις της M πρωτεΐνης

Το κεντρικό εύρημα της μελέτης είναι καθησυχαστικό: η πορεία της M πρωτεΐνης πριν και μετά τον εμβολιασμό ήταν ουσιαστικά ίδια. Πριν τον εμβολιασμό, η ετήσια αύξηση υπολογίστηκε στο 1%, ενώ μετά στο 1,2%, διαφορά που δεν θεωρήθηκε κλινικά σημαντική. Η εικόνα παρέμεινε σταθερή ανεξαρτήτως φύλου, τύπου MGUS, αριθμού δόσεων ή είδους εμβολίου, είτε επρόκειτο για mRNA είτε για αδενοϊικό φορέα. Ακόμη και η λεπτομερής εξέταση των μετρήσεων αμέσως μετά τον εμβολιασμό ή μέσα στον επόμενο χρόνο δεν αποκάλυψε κάποια απότομη μεταβολή.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ομάδα των λίγων ανεμβολίαστων συμμετεχόντων, οι οποίοι εμφάνισαν παρόμοια πορεία της M πρωτεΐνης με τους εμβολιασμένους, ενισχύοντας την εικόνα ότι ο εμβολιασμός δεν επηρεάζει τη φυσική εξέλιξη της MGUS.

Τι συνέβη στο ασυμπτωματικό πολλαπλούν μυέλωμα

Η μελέτη εξέτασε επίσης 134 άτομα που πληρούσαν κριτήρια ασυμπτωματικού πολλαπλού μυελώματος. Και σε αυτή την ομάδα, η ετήσια μεταβολή της M πρωτεΐνης παρέμεινε σταθερή πριν και μετά τον εμβολιασμό, χωρίς ενδείξεις επιδείνωσης. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η παροδική ανοσολογική ενεργοποίηση που προκαλεί το εμβόλιο δεν φαίνεται να επηρεάζει τον προϋπάρχοντα πλασματοκυτταρικό κλώνο, διαψεύδοντας τον συχνό φόβο ότι ο εμβολιασμός μπορεί να «ξυπνήσει» μια λανθάνουσα νόσο.

Περιορισμοί και ισχυρά σημεία

Η εργασία αφορά μόνο τις τρεις πρώτες δόσεις των εμβολίων και δεν εξετάζει άμεσα την κλινική εξέλιξη προς πολλαπλούν μυέλωμα, αλλά χρησιμοποιεί την πορεία της M πρωτεΐνης ως έμμεσο δείκτη. Παρά τους περιορισμούς, η μελέτη διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα: μεγάλο δείγμα, εθνικό σχεδιασμό, ομοιογενείς εργαστηριακές μετρήσεις και πλήρη στοιχεία εμβολιασμού.

Τι σημαίνει αυτό για τους ασθενείς

Τα δεδομένα είναι ξεκάθαρα: ο εμβολιασμός κατά της COVID‑19 δεν συνδέθηκε με επιτάχυνση της MGUS ή του ασυμπτωματικού πολλαπλού μυελώματος. Για ασθενείς, οικογένειες και επαγγελματίες υγείας, η μελέτη προσφέρει ένα ισχυρό, τεκμηριωμένο επιχείρημα ότι τα εμβόλια δεν φαίνεται να επηρεάζουν δυσμενώς τη βιολογική πορεία αυτών των πρόδρομων αιματολογικών διαταραχών.