Η εφαρμογή της πολιτικής Most Favored Nation (MFN) από την κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει προκαλέσει δομικές αλλαγές και έντονη αβεβαιότητα στην παγκόσμια και ευρωπαϊκή φαρμακευτική αγορά. Η πολιτική αυτή συνδέει άμεσα τις τιμές των φαρμάκων στην αμερικανική αγορά με τις χαμηλότερες τιμές που διατίθενται σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες (κυρίως της Ευρώπης).
Οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων κερδών της φαρμακοβιομηχανίας, με τις τιμές των πρωτότυπων φαρμάκων να είναι έως και 4 φορές υψηλότερες σε σχέση με την Ευρώπη. Στόχος του προέδρου Τραμπ είναι να συνδέσει την τιμή αποζημίωσης των επώνυμων φαρμάκων στις ΗΠΑ με τη χαμηλότερη τιμή που χρεώνουν οι φαρμακοβιομηχανίες σε άλλες αναπτυγμένες χώρες (όπως η Γαλλία, η Γερμανία, ο Καναδάς, κ.λπ.).
Η στρατηγική της αμερικανικής κυβέρνησης για την εφαρμογή του Most Favored Nation (MFN) βασίστηκε σε διμερείς, εθελοντικές συμφωνίες, με τις μεγαλύτερες φαρμακευτικές πολυεθνικές του κόσμου. Μέχρι σήμερα, συνολικά 26 κορυφαίοι κατασκευαστές φαρμάκων (που καλύπτουν περίπου το 90% της επώνυμης αγοράς των ΗΠΑ) έχουν υπογράψει τέτοια συμβόλαια.
Οι εταιρείες δέχθηκαν να ευθυγραμμίσουν τις τιμές τους στις ΗΠΑ με τις χαμηλότερες τιμές των αναπτυγμένων χωρών (κυρίως της Ευρώπης) με αντάλλαγμα την απαλλαγή από τους οριζόντιους δασμούς 100%, που απειλούσε να επιβάλει ο Ντόναλντ Τραμπ, υπό τον όρο ότι θα επενδύσουν δισεκατομμύρια σε αμερικανικές υποδομές παραγωγής.
Πάντως, παρά τις «εθελοντικές» συμφωνίες, η φαρμακοβιομηχανία αντιδρά έντονα στα νομικά παρακλάδια της πολιτικής. Τον Οκτώβριο του 2026, ο ισχυρός σύνδεσμος των φαρμακευτικών στις ΗΠΑ (PhRMA) κατέθεσε επίσημη αγωγή κατά της αμερικανικής κυβέρνησης, υποστηρίζοντας ότι η προσπάθεια επιβολής του μοντέλου MFN (μέσω του κανόνα GLOBE στο Medicare Part B) είναι παράνομη, αντισυνταγματική και ξεπερνά τις δικαιοδοσίες που έχει δώσει το Κογκρέσο.
Πίεση στην Ευρώπη
Μόλις πριν από λίγες εβδομάδες οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία υπέγραψαν συμφωνία για αύξηση των καθαρών τιμών των πρωτότυπων φαρμάκων και μείωση των επιστροφών (rebates και clawbacks), με απώτερο στόχο τη συμπίεση των τιμών των πρωτότυπων φαρμάκων στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ πιέσεις ασκούνται και σε άλλες Ευρωπαικές χώρες.
Η πολιτική αυτή θα επηρεάσει άμεσα την πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών, και όχι μόνο τις 25 χώρες που περιλαμβάνει το MFN. Ήδη, παρατηρείται σημαντική πτώση στις νέες κυκλοφορίες φαρμάκων σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Οι φαρμακευτικές εταιρείες επανεξετάζουν ριζικά τη στρατηγική εισαγωγής νέων σκευασμάτων στην Ευρώπη. Επειδή οι χαμηλές ευρωπαϊκές τιμές «συμπαρασύρουν» πλέον προς τα κάτω και τις ιδιαίτερα κερδοφόρες τιμές των ΗΠΑ μέσω του MFN, οι πολυεθνικές προτιμούν να καθυστερούν ή και να ακυρώνουν το λανσάρισμα καινοτόμων θεραπειών στην Ευρώπη, με τις εκτιμήσεις να δείχνουν ήδη πτώση άνω του 35% στις νέες εγκρίσεις στην ΕΕ.
Πέρα από τις καθυστερήσεις νέων προϊόντων, καταγράφεται αύξηση στις αποσύρσεις ήδη υπαρχόντων επώνυμων φαρμάκων από ευρωπαϊκές αγορές. Οι εταιρείες επιλέγουν να αποσύρουν σκευάσματα από χώρες με πολύ χαμηλές τιμές (όπως παραδοσιακά είναι η Ελλάδα ή η Γερμανία) προκειμένου να προστατεύσουν τα περιθώρια κέρδους τους στις ΗΠΑ.
Η πίεση στις τιμές μειώνει τα έσοδα που κατευθύνονται στην έρευνα και ανάπτυξη (R&D). Παράλληλα, επηρεάζεται αρνητικά η αγορά εξαγορών στον τομέα της βιοτεχνολογίας. Η Ευρώπη χάνει σταδιακά έδαφος στην προσέλκυση κλινικών μελετών και επενδύσεων, καθώς οι ΗΠΑ (μέσω και δασμολογικών κινήτρων) προσπαθούν να επαναφέρουν την παραγωγή στο έδαφός τους.
Μπροστά στον κίνδυνο να χάσουν οι Ευρωπαίοι ασθενείς την πρόσβαση σε κρίσιμες θεραπείες, κράτη-μέλη της ΕΕ συζητούν τη δημιουργία κοινού μετώπου για απευθείας διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον. Το θέμα έχει τεθεί έντονα σε ευρωπαϊκά φόρουμ υγείας, με στόχο να βρεθεί μια φόρμουλα που θα εξισορροπεί τις αμερικανικές απαιτήσεις χωρίς να θίγεται η επάρκεια φαρμάκων στην Ευρώπη.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οι εθνικές αρχές τιμολόγησης αναζητούν κοινή γραμμή άμυνας απέναντι σε αυτή την αμερικανική πίεση, εξετάζοντας ταχύτερες διαδικασίες κοινής αξιολόγησης (Joint Clinical Assessments) για να διασφαλίσουν την πρόσβαση των πολιτών σε κρίσιμες θεραπείες.
Οι συνέπειες για την Ελλάδα
Η αμερικανική πολιτική Most Favored Nation (MFN) δεν επηρεάζει απευθείας την Ελλάδα, αφού η χώρα δεν έχει συμπεριληφθεί στη λίστα των Αμερικανών. Όμως, αναμένονται σοβαρές έμμεσες επιπτώσεις:
- Το ελληνικό Υπουργείο Υγείας τιμολογεί τα πρωτότυπα φάρμακα με βάση τον μέσο όρο των δύο χαμηλότερων τιμών της Ευρωζώνης. Καθώς οι φαρμακοβιομηχανίες προσπαθούν να τεχνητά «ανεβάσουν» τις τιμές σε όλη την Ευρώπη για να μην ενεργοποιηθούν οι αμερικανικές κυρώσεις του MFN, η Ελλάδα θα δει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο να αυξάνεται.
- Συνεπώς, θα ασκηθούν ανοδικές πιέσεις στις ονομαστικές τιμές των ακριβών φαρμάκων (ΦΥΚ – Φάρμακα Υψηλού Κόστους) στη χώρα μας – ακόμη και εκείνων που εισάγονται από το ΙΦΕΤ.
- Οι Έλληνες ασθενείς ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρές αναμονές για καινοτόμες θεραπείες.
Λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεχτεί εισηγήσεις να αναλάβει απευθείας διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ για τη διαχείριση της πολιτικής MFN, ώστε να προστατευθούν οι μικρότερες ευρωπαϊκές αγορές, όπως η ελληνική, από τις ελλείψεις και τις στρεβλώσεις στις τιμές.
Διαβάστε αναλυτικά στο τεύχος Σεπτέμβριος Οκτώβριος του PHB #98
























Comments (0)