Ο προσυμπτωματικός έλεγχος του καρκίνου του παχέος εντέρου εισέρχεται σε μια νέα εποχή, καθώς η American Cancer Society (ACS) εντάσσει για πρώτη φορά τις αιματολογικές εξετάσεις στις διαθέσιμες επιλογές screening. Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει την πρόοδο της μοριακής βιολογίας, χωρίς όμως να ανατρέπει τον καθοριστικό ρόλο της κολονοσκόπησης και των εξετάσεων κοπράνων στην πρόληψη της νόσου.

Σχετικά με τη σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου, οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα», Δρ. Μαρία Καπαρέλου και καθηγητής Θάνος Δημόπουλος, επισημαίνουν ότι ο καρκίνος του παχέος εντέρου παραμένει μία από τις συχνότερες κακοήθειες και βασική αιτία θνητότητας. Μεγάλο ποσοστό των περιστατικών μπορεί να προληφθεί μέσω της έγκαιρης αναγνώρισης και αφαίρεσης προκαρκινικών πολυπόδων, ενώ η διάγνωση σε πρώιμο στάδιο συνδέεται με σημαντικά καλύτερη πρόγνωση. Για τον λόγο αυτό, η ACS εξακολουθεί να συστήνει την έναρξη τακτικού screening σε άτομα μέσου κινδύνου.

Τι προσφέρουν οι νέες αιματολογικές εξετάσεις

Οι νέες εξετάσεις αίματος βασίζονται στην ανίχνευση μοριακών σημάτων που σχετίζονται με νεοπλασία, όπως πρότυπα μεθυλίωσης και άλλες γενομικές μεταβολές. Το 2024 εγκρίθηκε από τον FDA το Shield της Guardant Health, ενώ τον Ιούλιο του 2026 ακολούθησε το SimpleScreen της Freenome, αποτελώντας τα πρώτα αιματολογικά τεστ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε άτομα μέσου κινδύνου.

Παρά την ευκολία μιας απλής αιμοληψίας, οι οδηγίες της ACS τονίζουν ότι οι εξετάσεις αίματος δεν αποτελούν προτιμώμενη μέθοδο screening. Η ευαισθησία τους είναι χαμηλότερη σε σύγκριση με τις εξετάσεις κοπράνων υψηλής ακρίβειας και τις απεικονιστικές μεθόδους, ιδιαίτερα για την ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων και καρκίνων σταδίου Ι. Αυτό αποτελεί κρίσιμο περιορισμό, καθώς ο βασικός στόχος του screening είναι η πρόληψη της νόσου μέσω της έγκαιρης αφαίρεσης πολυπόδων, όχι απλώς η διάγνωση ενός ήδη εγκατεστημένου καρκίνου.

Πότε προτείνονται οι εξετάσεις αίματος

Η ACS τοποθετεί τις αιματολογικές εξετάσεις σε έναν πολύ συγκεκριμένο ρόλο: μπορούν να προσφέρονται σε άτομα που αρνούνται ή δεν ολοκληρώνουν τις προτιμώμενες μεθόδους screening. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στις οδηγίες, «ένα λιγότερο ευαίσθητο τεστ που τελικά πραγματοποιείται μπορεί να είναι κλινικά προτιμότερο από την πλήρη απουσία προσυμπτωματικού ελέγχου».

Η παράμετρος αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συμμόρφωση με τα προγράμματα screening παραμένει χαμηλή. Η κολονοσκόπηση απαιτεί προετοιμασία, καταστολή και χρόνο, ενώ οι εξετάσεις κοπράνων συχνά δεν ολοκληρώνονται λόγω απροθυμίας συλλογής δείγματος. Η αιμοληψία μπορεί να μειώσει αυτά τα εμπόδια και να αυξήσει τη συμμετοχή πληθυσμών που σήμερα παραμένουν εκτός οργανωμένου ελέγχου.

Η κολονοσκόπηση παραμένει απαραίτητη

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι κάθε θετικό αποτέλεσμα από μη κολονοσκοπική μέθοδο —είτε πρόκειται για εξέταση αίματος είτε κοπράνων— πρέπει να ακολουθείται από άμεση κολονοσκόπηση. Χωρίς αυτό το βήμα, η διαδικασία του screening θεωρείται ουσιαστικά ατελής.

Ένα νέο εργαλείο σε μια εξατομικευμένη στρατηγική πρόληψης

Η νέα οδηγία δεν αντικαθιστά την κολονοσκόπηση. Αντίθετα, εισάγει ένα πρόσθετο εργαλείο που μπορεί να ενισχύσει τη συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο. Το βασικό μήνυμα παραμένει σαφές: η καλύτερη εξέταση είναι εκείνη που συνδυάζει υψηλή αποτελεσματικότητα με πραγματική πιθανότητα να πραγματοποιηθεί από τον ασθενή, με στόχο τη μείωση της επίπτωσης και της θνητότητας από τον καρκίνο του παχέος εντέρου.