Η ολοκλήρωση της θεραπείας για έναν καρκίνο αποτελεί μια βαθιά προσωπική νίκη, όμως η ζωή μετά τη νόσο δεν είναι πάντα επιστροφή στην κανονικότητα. Νέα αμερικανική μελέτη αποκαλύπτει ότι οι επιζώντες καρκίνου διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ενός δεύτερου, νέου πρωτοπαθούς καρκίνου, γεγονός που αλλάζει τα δεδομένα στη μακροχρόνια παρακολούθηση.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS Medicine, βασίστηκε σε στοιχεία 3,36 εκατομμυρίων ανθρώπων στις ΗΠΑ που διαγνώστηκαν με πρώτο πρωτοπαθή καρκίνο από το 1975 έως το 2019 και παρακολουθήθηκαν έως το 2022. Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν περισσότερα από 510.000 νέα περιστατικά καρκίνου, σε συνολικά 29,5 εκατομμύρια ανθρωποέτη παρακολούθησης. Πρόκειται για έναν τεράστιο όγκο δεδομένων που επιτρέπει στους ερευνητές να εξετάσουν όχι μόνο τη συχνότητα εμφάνισης νέων καρκίνων, αλλά και τα μοτίβα που σχετίζονται με την ηλικία, το φύλο, την εποχή και τη γενιά.

Η ηλικία ως καθοριστικός παράγοντας

Το πρώτο και πιο ξεκάθαρο εύρημα είναι ότι ο κίνδυνος νέου πρωτοπαθούς καρκίνου αυξάνεται με την ηλικία. Στις γυναίκες, τα περιστατικά σχεδόν διπλασιάζονται από τις ηλικίες 35–39 έως τις ηλικίες 75–79. Στους άνδρες, η αύξηση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Όσο μεγαλύτερος είναι κάποιος κατά τη διάγνωση του πρώτου καρκίνου, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης ενός δεύτερου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στις γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού ο κίνδυνος δεν αυξάνεται τόσο έντονα με την ηλικία, σε αντίθεση με άλλες μορφές καρκίνου.

Ο αρχικός καρκίνος επηρεάζει τον μελλοντικό κίνδυνο

Η μελέτη δείχνει ότι ο τύπος του πρώτου καρκίνου παίζει καθοριστικό ρόλο. Στις γυναίκες κάτω των 40 ετών, όσες είχαν επιβιώσει από καρκίνο μαστού εμφάνισαν τον υψηλότερο κίνδυνο για νέο καρκίνο. Στους άνδρες της ίδιας ηλικίας, ο μεγαλύτερος κίνδυνος καταγράφηκε σε όσους είχαν περάσει καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού. Μετά τα 70, οι επιζώντες μελανώματος είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο και στα δύο φύλα. Τα ευρήματα αυτά επισημαίνουν ότι η παρακολούθηση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να λαμβάνει υπόψη το ιστορικό κάθε ασθενούς.

Οι γενιές και οι διαφορές στον κίνδυνο

Ο κίνδυνος εμφάνισης νέου καρκίνου κορυφώθηκε σε άτομα που γεννήθηκαν μεταξύ 1935 και 1945 και μειώθηκε στις νεότερες γενιές. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή δεν αφορά όλους. Στις γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του πνεύμονα και στους άνδρες με ιστορικό καρκίνου της ουροδόχου κύστης, ο κίνδυνος συνέχισε να αυξάνεται. Αυτό δείχνει ότι πίσω από τους συνολικούς δείκτες υπάρχουν ομάδες ασθενών που παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες.

Ενθαρρυντικές αλλά και ανησυχητικές τάσεις

Συνολικά, η εμφάνιση νέων πρωτοπαθών καρκίνων μειώθηκε με την πάροδο των δεκαετιών, ιδιαίτερα στους νεότερους επιζώντες. Η μείωση αυτή πιθανόν συνδέεται με καλύτερη πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση και πιο αποτελεσματικές θεραπείες. Ωστόσο, υπάρχουν εξαιρέσεις που προκαλούν ανησυχία. Στις γυναίκες που είχαν επιβιώσει από καρκίνο του πνεύμονα, ο κίνδυνος νέου καρκίνου αυξήθηκε κατά 60% τις τελευταίες δεκαετίες. Αυξητικές τάσεις παρατηρήθηκαν επίσης σε γυναίκες με ιστορικό μελανώματος και σε άνδρες με ιστορικό καρκίνου της ουροδόχου κύστης.

Η ανάγκη για μακροχρόνια και εξατομικευμένη παρακολούθηση

Η επιβίωση από έναν καρκίνο αποτελεί σημαντικό επίτευγμα, αλλά δεν σημαίνει ότι οι κίνδυνοι εξαφανίζονται. Η παρακολούθηση πρέπει να επεκτείνεται πέρα από την πιθανότητα υποτροπής και να περιλαμβάνει τον κίνδυνο νέων κακοηθειών. Αυτό απαιτεί εξατομικευμένα πρωτόκολλα ελέγχου, προσοχή σε παράγοντες κινδύνου όπως  είναι το κάπνισμα και η υπεριώδης ακτινοβολία, καθώς και ειδική μέριμνα για τους μεγαλύτερους σε ηλικία επιζώντες.

Η μελέτη δεν απαντά στο «γιατί» εμφανίζονται οι νέοι καρκίνοι, καθώς δεν περιλαμβάνει στοιχεία για θεραπείες, γενετική προδιάθεση ή αλλαγές στον τρόπο ζωής. Ωστόσο, απαντά με σαφήνεια στο «σε ποιους» και «πότε» ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος. Και αυτό αποτελεί πολύτιμη γνώση για μια εποχή όπου όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν πολλά χρόνια μετά την πρώτη διάγνωση.