Η μεταφορά αφρικανικής σκόνης από τη Σαχάρα προς την Ελλάδα αποτελεί ένα επαναλαμβανόμενο ατμοσφαιρικό φαινόμενο, το οποίο μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα του αέρα και, κατ’ επέκταση, τη δημόσια υγεία. Με αφορμή τα αυξημένα επεισόδια που καταγράφονται κάθε χρόνο, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία υπενθυμίζει τους κινδύνους που ενδέχεται να προκύψουν για ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού και παρέχει χρήσιμες οδηγίες προστασίας.

Η συχνότητα των επεισοδίων αφρικανικής σκόνης στη χώρα μας κυμαίνεται από 7 έως 20 περιστατικά τον χρόνο, με μέσο όρο τα 13 επεισόδια ετησίως. Η ένταση και η διάρκεια του φαινομένου εξαρτώνται από τις επικρατούσες μετεωρολογικές συνθήκες και την ποσότητα σκόνης που μεταφέρεται από τη Σαχάρα.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι, αν και πρόκειται για φυσικό φαινόμενο, η παρουσία αυξημένων επιπέδων αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την υγεία, ιδιαίτερα σε περιοχές με ήδη επιβαρυμένη ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η αφρικανική σκόνη περιέχει σωματίδια διαφόρων μεγεθών, όπως PM10 και PM2,5, τα οποία μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος.

Η έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις σωματιδίων έχει συνδεθεί με επιδείνωση παθήσεων όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα και η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), προκαλώντας συμπτώματα όπως δύσπνοια, βήχα, συριγμό και αίσθημα βάρους στο στήθος. Παράλληλα, κατά τις ημέρες έντονης μεταφοράς σκόνης παρατηρείται αύξηση των επισκέψεων και εισαγωγών στα νοσοκομεία.

Η παρουσία αυξημένης σκόνης στην ατμόσφαιρα μπορεί να προκαλέσει ή να εντείνει αλλεργικές αντιδράσεις και ερεθισμούς του αναπνευστικού συστήματος. Ρινική συμφόρηση, φτέρνισμα, δακρύρροια και ερεθισμός των ματιών είναι από τα συνηθέστερα συμπτώματα που αναφέρουν οι πολίτες κατά τη διάρκεια έντονων επεισοδίων.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται όσοι πάσχουν από εποχικές αλλεργίες ή παρουσιάζουν αυξημένη ευαισθησία σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Πέρα από το αναπνευστικό σύστημα, η έκθεση στα αιωρούμενα σωματίδια της αφρικανικής σκόνης μπορεί να επηρεάσει και το καρδιαγγειακό σύστημα.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα μικροσωματίδια συμβάλλουν στην πρόκληση φλεγμονής, οξειδωτικού στρες και αγγειοσύσπασης, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων, όπως εμφράγματα και εγκεφαλικά, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και άτομα με προϋπάρχοντα νοσήματα.

Η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλά επίπεδα σκόνης μπορεί να αποδυναμώσει τους αμυντικούς μηχανισμούς του οργανισμού, αυξάνοντας την ευπάθεια σε λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η φλεγμονώδης αντίδραση που προκαλείται από τα σωματίδια επηρεάζει τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού, δυσχεραίνοντας την αντιμετώπιση παθογόνων μικροοργανισμών.

Η μακροχρόνια έκθεση στην αφρικανική σκόνη και τους συναφείς ατμοσφαιρικούς ρύπους έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων, μείωσης της πνευμονικής λειτουργίας, αλλά και ορισμένων μορφών καρκίνου.

Μελέτες έχουν δείξει ότι σημαντικό ποσοστό των θανάτων που σχετίζονται με τα αιωρούμενα σωματίδια στις μεσογειακές χώρες αποδίδεται στην εισβολή αφρικανικής σκόνης, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της λήψης μέτρων προστασίας κατά τη διάρκεια των σχετικών επεισοδίων.

Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία συνιστά στους πολίτες να παρακολουθούν τακτικά τις μετεωρολογικές προβλέψεις και τους δείκτες ποιότητας του αέρα, ώστε να γνωρίζουν πότε αναμένονται αυξημένες συγκεντρώσεις σκόνης.

Κατά τη διάρκεια έντονων επεισοδίων συνιστάται ο περιορισμός των υπαίθριων δραστηριοτήτων, ιδιαίτερα όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι, καθώς και η διατήρηση κλειστών παραθύρων και θυρών για τον περιορισμό της εισόδου σωματιδίων στους εσωτερικούς χώρους.

Η χρήση καθαριστών αέρα μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του εσωτερικού αέρα, ενώ η χρήση προστατευτικής μάσκας σε εξωτερικούς χώρους θεωρείται χρήσιμη σε περιόδους πολύ αυξημένων συγκεντρώσεων σκόνης. Παράλληλα, οι ειδικοί υπογραμμίζουν τη σημασία της επαρκούς ενυδάτωσης.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται από τα άτομα που πάσχουν από άσθμα ή ΧΑΠ. Οι ασθενείς με άσθμα ενδέχεται να χρειαστεί να προσαρμόσουν τη θεραπευτική τους αγωγή σύμφωνα με το εξατομικευμένο πλάνο που έχει καθορίσει ο θεράπων ιατρός τους, προκειμένου να περιορίσουν την εμφάνιση ή την επιδείνωση συμπτωμάτων.

Αντίστοιχα, οι ασθενείς με ΧΑΠ μπορεί να χρειαστεί να ενισχύσουν την ανακουφιστική αγωγή τους με εισπνεόμενα φάρμακα, πάντα κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης.

Οι πνευμονολόγοι επισημαίνουν ότι η προσοχή θα πρέπει να είναι ακόμη μεγαλύτερη κατά τη διάρκεια της άνοιξης, όταν η αφρικανική σκόνη συχνά συνδυάζεται με υψηλά επίπεδα γύρης και άλλων αλλεργιογόνων παραγόντων, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα άτομα με αναπνευστικά προβλήματα.