Νέα μελέτη που παρουσιάστηκε στο 6ο Συμπόσιο Φαρμακοεπιδημιολογίας, καταγράφει τη θεαματική πτώση της χρήσης αντιβιοτικών κατά την περίοδο της πανδημίας και την επαναφορά της ανοδικής τάσης μετά την άρση των μέτρων.  Πρόκειται για ελπιδοφόρο μήνυμα δυνατότητας περιορισμού του φαινομένου, χάρη σε παρεμβάσεις, αφού η  Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στις υψηλότερες θέσεις κατανάλωσης αντιβιοτικών στην Ευρώπη, με τη μικροβιακή αντοχήνα αποτελεί κρίσιμο ζήτημα Δημόσιας Υγείας.

Θεαματική πτώση της κατανάλωσης αντιβιοτικών την περίοδο της πανδημίας καταγράφει η μελέτη που έφερε εις πέρας ο φοιτητής Μοριακής Βιολογίας Αριστοτέλης Ζαργουλίδης στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο. Συγκεκριμένα, η μελέτη καταδεικνύει ότι η υψηλή κατανάλωση αντιβιοτικών στη χώρα μειώθηκε απότομα από τον Μάρτιο του 2020, με την επιβολή του πρώτου lockdown. Η πτώση συνεχίστηκε και κατά το δεύτερο lockdown, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη μείωση των τελευταίων ετών. Ωστόσο, μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων, η χρήση αντιβιοτικών άρχισε σταδιακά να αυξάνεται, πλησιάζοντας ξανά τα προ πανδημίας επίπεδα.

Σύμφωνα με τα πρώιμα ευρήματα, από τον Σεπτέμβριο του 2020, η διάθεση αντιβιοτικών γίνεται αποκλειστικά μέσω ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, γεγονός που περιόρισε σημαντικά την ανεξέλεγκτη χορήγηση. Επίσης, η παλαιότερη αντίληψη ότι οι φαρμακοποιοί επιβάρυναν την κατανάλωση δεν επιβεβαιώνεται πλέον, καθώς η αντιβίωση διακινείται μόνο με ιατρική συνταγή.

Η μελέτη και η μεθοδολογία

Πρόκειται για αναδρομική μελέτη παρατήρησης, βασισμένη σε δεδομένα πωλήσεων κοινοτικών φαρμακείων για την περίοδο 2018–2024. Τα στοιχεία παραχωρήθηκαν από την IQVIA Hellas για ερευνητικούς σκοπούς.

Τα πρώιμα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο 6ο Συμπόσιο Φαρμακοεπιδημιολογίας, που διοργάνωσε η ΕΛΕΦΕΠ και θεμελίωσε το Εργαστήριο Υγιεινής και Προστασίας Περιβάλλοντος του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Την επιστημονική εποπτεία είχε ο καθηγητής Υγιεινής και Διευθυντής του Εργαστηρίου, Θεόδωρος Κωνσταντινίδης, ενώ η μελέτη εκπονήθηκε από τον φοιτητή Μοριακής Βιολογίας Αριστοτέλη Ζαργουλίδη, υπό την καθοδήγηση του υποψήφιου διδάκτορα Κώστα Κασσάνδρου και του αναπληρωτή καθηγητή Χρήστου Κοντογιώργη. Tα ευρήματα θα προωθηυούν για δημοσιευση σε επιστημονικό περιοδικό. 

Οι στόχοι του ΠΟΥ και η εικόνα στην Ελλάδα

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ταξινομήσει τα αντιβιοτικά σε τρεις κατηγορίες: Access, Watch και Reserve, θέτοντας στόχο η κατηγορία Access να υπερβαίνει το 60% της συνολικής χρήσης. Τα Reserve, δηλαδή τα αντιβιοτικά εφεδρείας, παραμένουν σε χαμηλή κατανάλωση στη χώρα, αλλά η κίνησή τους έχει διπλασιαστεί — ένα εύρημα που προκαλεί ανησυχία.

Παράλληλα, η αυξημένη χρήση κινολονών (κατηγορία αντιβιοτικών ευρέος φάσματος για τη θεραπεία σοβαρών λοιμέξεων) αναδεικνύει βαθιά ριζωμένες συνταγογραφικές πρακτικές που δεν έχουν αλλάξει επαρκώς. Τα πορίσματα της μελέτη έως τώρα  επισημαίνουν την ανάγκη αυστηρότερης εφαρμογής θεραπευτικών πρωτοκόλλων και ενίσχυσης της ευαισθητοποίησης των συνταγογραφούντων ιατρών.

Οι κοινωνικές αντιλήψεις που επιβάρυναν τη χρήση

Για χρόνια, οι ασθενείς πίεζαν τους γιατρούς με την αντίληψη ότι «ο καλός γιατρός δίνει αντιβίωση». Αυτή η νοοτροπία φαίνεται πλέον να υποχωρεί, καθώς η κοινωνία έχει βιώσει τις συνέπειες των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων και της μικροβιακής αντοχής, που κοστίζουν σε ανθρώπινες ζωές και σε πόρους του ΕΣΥ. Η ανάγκη για εξορθολογισμό της χρήσης αντιβιοτικών είναι επιτακτική, καθώς η ανοδική τάση μετά την πανδημία δείχνει ότι χωρίς στοχευμένες παρεμβάσεις η χώρα θα επιστρέψει στα υψηλά επίπεδα κατανάλωσης.

Πώς μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι

Οι στόχοι του ΠΟΥ είναι εφικτοί, εφόσον ενισχυθεί η ορθολογική συνταγογράφηση, εφαρμοστούν αυστηρότερα πρωτόκολλα και αξιοποιηθούν τα διαθέσιμα δεδομένα. Δεν απαιτείται αύξηση των Access αντιβιοτικών, αλλά μείωση των Watch, ώστε να επιτευχθεί η σωστή αναλογία. Η αντιβίωση δεν πρέπει να αποκοπεί από τον ασθενή, αλλά να χρησιμοποιείται σωστά και τεκμηριωμένα από τον θεράποντα ιατρό.

Ο ρόλος του φαρμακοποιού

Ο φαρμακοποιός έχει καθοριστικό ρόλο στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών. Συχνά είναι ο πρώτος που εξηγεί ότι το αντιβιοτικό δεν έχει δράση σε κοινές ιογενείς λοιμώξεις, όπως το κρυολόγημα και ο βήχας, αποτρέποντας την άσκοπη πίεση προς τον γιατρό. Η συμβολή του στη σωστή χρήση των φαρμάκων και στην ενημέρωση του κοινού αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής.