Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Πρόληψης της Δηλητηρίασης από Μόλυβδο και τις πρόσφατες ανακοινώσεις του ΠΟΥ, προειδοποιεί για έναν σοβαρό αλλά συχνά υποτιμημένο περιβαλλοντικό κίνδυνο που απειλεί τη νοητική ανάπτυξη των παιδιών. Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ακόμη και χαμηλές συγκεντρώσεις μολύβδου στο αίμα συνδέονται με ΔΕΠΥ, μείωση του δείκτη νοημοσύνης και μαθησιακές δυσκολίες.

Με κεντρικό μήνυμα «Από την ανίχνευση στην πρόληψη», ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η έκθεση στον μόλυβδο μπορεί να παραμένει αδιάγνωστη για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς συχνά δεν συνοδεύεται από εμφανή συμπτώματα. Παρότι δεν υπάρχει γνωστό ασφαλές επίπεδο έκθεσης για τα παιδιά, ακόμη και χαμηλές συγκεντρώσεις στο αίμα έχουν συσχετιστεί με μειωμένες γνωστικές επιδόσεις, δυσκολίες προσοχής, προβλήματα συμπεριφοράς και μάθησης. Οι επιπτώσεις στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο μπορεί να είναι μακροχρόνιες και σε ορισμένες περιπτώσεις μη αναστρέψιμες, γεγονός που καθιστά την πρόληψη κρίσιμο εργαλείο δημόσιας υγείας.

Τα ανησυχητικά διεθνή δεδομένα

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η έκθεση στον μόλυβδο συνδέθηκε με περισσότερους από 3,5 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως το 2023, κυρίως λόγω καρδιαγγειακών επιπτώσεων στους ενήλικες. Παράλληλα, κοινή έκθεση της UNICEF και του οργανισμού Pure Earth εκτιμούσε ότι περίπου ένα στα τρία παιδιά παγκοσμίως – έως 800 εκατομμύρια – είχε συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα τουλάχιστον 5 μg/dL. Ο μόλυβδος μπορεί να εισέλθει στον οργανισμό μέσω μολυσμένου νερού, εδάφους, οικιακής σκόνης, παλαιών χρωμάτων, επιμολυσμένων προϊόντων και τροφίμων, καθώς και μέσω δραστηριοτήτων ανακύκλωσης ή βιομηχανικής χρήσης του.

Η σχέση με τη ΔΕΠΥ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα που συνδέουν τη χρόνια έκθεση στον μόλυβδο με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο European Child & Adolescent Psychiatry, με 31 μελέτες και συνολικά 25.258 παιδιά, διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη έκθεση στον μόλυβδο συσχετιζόταν με σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ. Το εύρημα δεν υποδηλώνει ότι ο μόλυβδος αποτελεί τη μοναδική αιτία της διαταραχής, η οποία είναι πολυπαραγοντική, αλλά ενισχύει την άποψη ότι η έκθεση αποτελεί σημαντικό και τροποποιήσιμο περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου.

Η επίδραση στον δείκτη νοημοσύνης

Εξίσου ανησυχητική είναι η συσχέτιση του μολύβδου με τη μείωση του δείκτη νοημοσύνης. Διεθνής ανάλυση 1.333 παιδιών από επτά προοπτικές μελέτες έδειξε ότι η αύξηση της συγκέντρωσης μολύβδου στο αίμα από 2,4 σε 10 μg/dL συνδέθηκε με μέση μείωση του IQ κατά περίπου 3,9 μονάδες. Νεότερη μετα-ανάλυση, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στο BMC Medical Research Methodology, επιβεβαίωσε την αρνητική συσχέτιση μεταξύ συγκέντρωσης μολύβδου και δείκτη νοημοσύνης. Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε περιπτώσεις σοβαρής δηλητηρίασης, καθώς ακόμη και η χαμηλού βαθμού, χρόνια έκθεση μπορεί να επιβαρύνει τη γνωστική ανάπτυξη.

Τι γνωρίζουμε για την Ελλάδα

Η έκθεση στον μόλυβδο δεν αφορά μόνο χώρες με χαμηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας. Ελληνική μελέτη του 2015 σε 814 παιδιά ηλικίας 6–36 μηνών έδειξε ότι το 11,7% είχε συγκέντρωση μολύβδου μεγαλύτερη από 5 μg/dL και το 1,8% μεγαλύτερη από 10 μg/dL, με υψηλότερα επίπεδα σε παλαιές κατοικίες και κοινωνικοοικονομικά υποβαθμισμένες περιοχές. Παρότι πρόκειται για παλαιότερη και νοσοκομειακή μελέτη, τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη για σύγχρονα, αντιπροσωπευτικά επιδημιολογικά δεδομένα στη χώρα. Στην πρόσφατη ελληνική επικαιρότητα, το Προεδρικό Διάταγμα 65/2026 θεσπίζει αυστηρότερο πλαίσιο προστασίας από την επαγγελματική έκθεση στον μόλυβδο, ενισχύοντας την παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων, χωρίς όμως να υποκαθιστά την ανάγκη ειδικών δράσεων για την προστασία των παιδιών.

Η πρόληψη αρχίζει από το παιδιατρικό ιατρείο

Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ χρησιμοποιούν πλέον τη  συγκέντρωση 3,5 μg/Ld ως τιμή αναφοράς για τον εντοπισμό παιδιών με αυξημένη έκθεση, τονίζοντας ότι δεν αποτελεί όριο ασφάλειας. Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής επισημαίνει τον καθοριστικό ρόλο του παιδιάτρου στην έγκαιρη αναγνώριση περιβαλλοντικών κινδύνων, στη λήψη στοχευμένου ιστορικού έκθεσης, στη σωστή εργαστηριακή διερεύνηση και στην παρακολούθηση της ανάπτυξης των παιδιών. Παράλληλα, η Ένωση τονίζει την ανάγκη ενημέρωσης των γονέων, έγκαιρου εντοπισμού παιδιών αυξημένου κινδύνου, ελέγχου περιβαλλοντικών πηγών έκθεσης σε κατοικίες και σχολεία, συνεργασίας με δημόσιες υπηρεσίες και περιβαλλοντικούς φορείς και σύγχρονης επιδημιολογικής καταγραφής της έκθεσης των παιδιών στη χώρα μας.

Η προστασία του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου

Η Ένωση επισημαίνει ότι οι δυσκολίες συγκέντρωσης, συμπεριφοράς ή μάθησης δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως σε περιβαλλοντική τοξικότητα. Ωστόσο, όταν υπάρχουν ενδείξεις αυξημένης έκθεσης, ο μόλυβδος πρέπει να περιλαμβάνεται στους παράγοντες που διερευνώνται. Η προστασία του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου δεν αρχίζει όταν εμφανιστούν οι μαθησιακές δυσκολίες, αλλά από την πρόληψη των περιβαλλοντικών κινδύνων. Η πρόληψη της έκθεσης στον μόλυβδο αποτελεί επένδυση στη γνωστική ανάπτυξη, την υγεία και το μέλλον των παιδιών.