Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία εξέδωσε πρόσφατα ειδικές συστάσεις για τον εμβολιασμό στους καρδιαγγειακούς ασθενείς, ο οποίος αποτελεί κρίσιμο μέτρο πρόληψης, καθώς οι λοιμώξεις μπορούν να επιβαρύνουν την καρδιακή λειτουργία και να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές. 

Τα αδρανοποιημένα εμβόλια θεωρούνται απολύτως ασφαλή για τους καρδιοπαθείς. Πριν από κάθε εμβολιασμό, συνιστάται η επικοινωνία με τον θεράποντα καρδιολόγο για τον καθορισμό του βέλτιστου χρόνου χορήγησης, ειδικά αν λαμβάνετε αντιπηκτική αγωγή. 

Οδηγίες Εμβολιασμού Ασθενών με Στεφανιαία Νόσο 

Η στεφανιαία νόσος (ΣΝ) αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες νοσηρότητας και θνητότητας διεθνώς. Οι ασθενείς με ΣΝ διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών επιπλοκών από λοιμώξεις του αναπνευστικού, όπως η γρίπη, η πνευμονιοκοκκική νόσος και η λοίμωξη COVID-19. Οι λοιμώξεις αυτές μπορούν να επιταχύνουν την εξέλιξη της καρδιαγγειακής νόσου, να προκαλέσουν απορρύθμιση της καρδιακής λειτουργίας ή ακόμη και οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Η πρόληψη μέσω του εμβολιασμού αποτελεί τεκμηριωμένη στρατηγική δημόσιας υγείας με σημαντικά οφέλη για τους καρδιοπαθείς. 

1. Εμβόλιοκατά της Γρίπης (Influenza) 

• Χορήγηση: Από την ηλικία των 18 ετών, σε όλους >65 ετών και σε καρδιοπαθείς ανεξαρτήτως ηλικίας. 

• Συχνότητα: Ετήσια (Οκτώβριος – Νοέμβριος). 

• Σύσταση: Ισχυρή (Class I, Level A). 

• Οφέλη: Μείωση καρδιαγγειακής θνητότητας έως 45% σε ασθενείς με ιστορικό οξέος εμφράγματος. 

2. ΠνευμονιοκοκκικόςΕμβολιασμός (PCV21 ή PCV20) 

• Χορήγηση: ≥65 ετών ή <65 με χρόνια καρδιοπάθεια. 

• Σχήμα: Μία δόση PCV21 ή PCV20.* 

• Σύσταση: Ισχυρή (Class I). 

• Οφέλη: Μείωση MACE κατά 10–15% και συνολικής θνητότητας όταν συνδυάζεται με το εμβόλιο της γρίπης. 

* Η τρίτη εναλλακτική επιλογή PCV15 και μετά από 12 μήνες PPSV23 υπάρχει ακόμη στις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, όμως επειδή το PPSV23 δεν είναι διαθέσιμο στη χώρα μας δεν είναι εφαρμόσιμη. Επανεμβολιασμός εφαρμόζεται σε άτομα που έχουν λάβει PCV13 ή/και PPSV23. 

3. Εμβόλιοκατά της COVID-19 

• Χορήγηση: Σύμφωνα με τις οδηγίες ΕΟΔΥ/CDC για όλους τους ενήλικες και ιδιαίτερα για ασθενείς με ΣΝ. 

• Συχνότητα: Ετήσια ή βάσει επικαιροποιημένων οδηγιών. 

• Σύσταση: Ισχυρή (Class I, Level A). 

• Οφέλη: Μείωση νοσηλειών και MACE κατά περίπου 40%. 

4. Εμβόλιοκατά του Έρπητα Ζωστήρα 

• Χορήγηση: ≥60 ετών, ή ≥50 ετών με ΣΝ. 

• Σχήμα: Δύο δόσεις με μεσοδιάστημα 2–6 μηνών. 

• Οφέλη: >90% πρόληψη νόσου, μείωση κινδύνου οξέος εμφράγματος και εγκεφαλικού κατά ~50% τον πρώτο μήνα μετά από λοίμωξη. 

5. ΕμβόλιοΑναπνευστικού Συγκυτιακού Ιού (RSV) 

• Χορήγηση: ≥60 ετών. 

• Σχήμα: Εφάπαξ δόση. 

• Σύσταση: Μέτρια (αναδυόμενο πεδίο). 

• Οφέλη: Έως 89% πρόληψη σοβαρής λοίμωξης, πιθανό καρδιοπροστατευτικό όφελος. 

6. ΕμβόλιοΤετάνου – Διφθερίτιδας – Κοκκύτη (Tdap) 

• Χορήγηση: Σε όλους ≥18 ετών, ενίσχυση ανά 10ετία. 

• Οφέλη: Έμμεση καρδιοπροστασία μέσω πρόληψης δευτερογενών λοιμώξεων. 

Ειδικά Θέματα προς Προσοχή 

• Αποφυγή ζωντανών εξασθενημένων εμβολίων σε ανοσο-κατεσταλμένους. 

• Χορήγηση ενδομυϊκών εμβολίων με λεπτή βελόνα σε ασθενείς υπό αντιπηκτική αγωγή. 

• Λεπτομερής έλεγχος αλλεργιών στα συστατικά των εμβολίων. 

 

Οδηγίες Εμβολιασμού Ασθενών με Καρδιακή Ανεπάρκεια 

Οι ασθενείς με ΚΑ έχουν αυξημένη ευπάθεια σε λοιμώξεις (λόγω φλεγμονής, ηλικίας, πολυφαρμακίας, συννοσηροτήτων). Οι λοιμώξεις αποτελούν μία από τις κυριότερες αιτίες απορρύθμισης και νοσηλείας των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια.  

Μια λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει πυρετό και αυξημένη μεταβολική δραστηριότητα, επιβαρύνοντας τη λειτουργία του καρδιακού μυός και επιδεινώνοντας τα συμπτώματα. Οι αναπνευστικές λοιμώξεις (πνευμονία, γρίπη) είναι οι πιο συχνές και επικίνδυνες. Περισσότερο από το 50% των περιπτώσεων επιδείνωσης της ΚΑ ξεκινά από το αναπνευστικό σύστημα. 

1. Εμβολιασμόςκατά της γρίπης (Influenza) 

• Ισχυρή σύσταση (Class I, Level A). 

• Συστήνεται ετησίως για όλους τους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, ειδικά στους ηλικιωμένους ή με συννοσηρότητες, αν δεν υπάρχουν αντενδείξεις. 

• Μηχανισμός οφέλους: μείωση φλεγμονής, αποφυγή απορρύθμισης, μειωμένο οξειδωτικό στρες και μυοκαρδιακή βλάβη. 

• Να χρησιμοποιείται τετραδύναμο, ενισχυμένο ή υψηλής δόσης εμβόλιο σε ηλικιωμένους (>65 ετών). 

2. Εμβόλιοκατά του πνευμονιόκοκκου 

• Ισχυρή σύσταση (Class I) 

• Συνιστάται σε όλους τους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια (εφόσον δεν 

υπάρχουν αντενδείξεις). 

• Οφέλη: Μείωση επεισοδίων πνευμονίας και δευτερογενή απορρύθμιση ΚΑ. 

– Πιθανή μείωση καρδιαγγειακής νοσηρότητας και θνησιμότητας, ιδιαίτερα 

σε ηλικιωμένους. 

3. Εμβόλιοκατά του SARS-CoV-2 (COVID-19) 

• Ισχυρή σύσταση (Class I, Level A). 

• Οι ασθενείς με ΚΑ έχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας από COVID-19. 

• Να ακολουθούνται οι επικαιροποιημένες οδηγίες (ανάλογα με τα εθνικά πρωτόκολλα). 

• Ο κίνδυνος μυοκαρδίτιδας από το εμβόλιο είναι πολύ μικρότερος από αυτόν που προκαλεί η ίδια η λοίμωξη. 

4. Εμβόλιοκατά του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV) 

• Σύσταση (Class IIa, Level B). 

• Νέα δεδομένα δείχνουν όφελος σε ηλικιωμένους και ασθενείς με ΚΑ. Μπορεί να προληφθεί σημαντικό ποσοστό νοσηλειών λόγω οξέων λοιμώξεων του κατώτερου αναπνευστικού. 

• Συνιστάται ετήσιος ή διετής εμβολιασμός (ανάλογα με το διαθέσιμο σκεύασμα) σε ενήλικες 75 ετών και άνω και σε ενήλικες ηλικίας 50-74 ετών με καρδιακή νόσο. 

5. Εμβόλιοκατά του έρπητα ζωστήρα (Herpes Zoster) 

• Σύσταση (Class IIa, Level B) για άτομα ≥60 ετών ανεξάρτητα αν αναφέρεται προηγούμενο επεισόδιο έρπητα ζωστήρα (εκτός αν υπάρχει αντένδειξη, όπως σοβαρή ανοσοανεπάρκεια). 

• Ο έρπης ζωστήρας έχει συσχετιστεί με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο (ιδίως αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου). 

6 Άλλα εμβόλια (κατά περίπτωση) 

• Ηπατίτιδα Β – για ασθενείς που ανήκουν σε ειδική ομάδα (όπως επαγγελματίας υγείας) ή που επιθυμούν να εμβολιαστούν (τρεις δόσεις με σχήμα 0-1-6 μήνες). 

• Τέτανος – διφθερίτιδα – κοκκύτης (Tdap) κάθε 10 χρόνια. 

• Ηπατίτιδα Α και μηνιγγιτιδόκοκκος, όπου ενδείκνυται (όπως ταξιδιώτες, κλειστός πληθυσμός, επαγγελματίας υγείας, χειριστής τροφίμων). 

Αντενδείξεις και προφυλάξεις 

• Αναβολή εμβολιασμού σε οξεία απορρύθμιση ΚΑ ή εμπύρετη λοίμωξη. 

• Σε ασθενείς ανοσοκατασταλμένους λόγω θεραπειών ή συννοσηροτήτων, πρέπει να εξετάζεται αν χρειάζονται ενισχυτικές δόσεις ή ειδικά σχήματα. 

• Παρακολούθηση για ήπιες αντιδράσεις (πυρετός, μυαλγίες, τοπικός πόνος). 

• Αναφορά σοβαρών ανεπιθύμητων στο σύστημα φαρμακοεπαγρύπνησης. 

 

Εμβολιασμός και Μυοκαρδιοπάθειες 

Οι μυοκαρδιοπάθειες αποτελούν ετερογενή ομάδα νοσημάτων με αυξημένη νοσηρότητα καθιστώντας τους ασθενείς ευάλωτους σε λοιμώξεις και συχνά επιπλοκές όπως καρδιακή ανεπάρκεια ή αιφνίδιος θάνατος. Ο εμβολιασμός αποτελεί απαραίτητο μέτρο πρόληψης, μειώνοντας τον κίνδυνο λοιμώξεων που μπορούν να επιδεινώσουν την καρδιακή λειτουργία. 

• Διατατική Μυοκαρδιοπάθεια (DCM) 

Η DCM χαρακτηρίζεται από διάταση των κοιλιών και μειωμένο κλάσμα εξώθησης. Οι ασθενείς με DCM είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε ιογενείς λοιμώξεις, όπως η γρίπη και η COVID-19, που μπορεί να οδηγήσουν σε απορρύθμιση καρδιακής ανεπάρκειας ή αρρυθμίες. Ο αντιγριπικός εμβολιασμός συσχετίστηκε με μείωση της συνολικής θνητότητας κατά 18–22% σε σχετικές μελέτες. Επίσης το εμβόλιο κατά της COVID-19 μειώνει τη συχνότητα εισαγωγών και θανάτων. Οι ασθενείς με EF <30% πρέπει να εμβολιάζονται σε σταθερή φάση με παρακολούθηση. 

• Υπερτροφική Μυοκαρδιοπάθεια (HCM) 

Η HCM χαρακτηρίζεται από υπερτροφία των τοιχωμάτων της αριστερής κοιλίας με συνοδό ή όχι απόφραξη στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας. Η νόσος συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο αρρυθμιών ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια λοιμώξεων. Μελέτες έχουν επιβεβαιώσει ότι ο πυρετός ή η φλεγμονή μπορούν να πυροδοτήσουν αρρυθμίες ή επιδείνωση των συμπτωμάτων καρδιακής ανεπάρκειας, καθιστώντας τον ετήσιο αντιγριπικό εμβολιασμό, το εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου (PCV13, PPSV23) και τον εμβολιασμό κατά του COVID-19 ιδιαίτερα σημαντικούς. 

• Αρρυθμιογόνος Μυοκαρδιοπάθεια (ACM) 

Η ACM χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του μυοκαρδίου με ινώδη και λιπώδη ιστό και αυξημένο κίνδυνο για κοιλιακές αρρυθμίες και αιφνίδιο θάνατο. Οι λοιμώξεις ή ο πυρετός αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο αρρυθμιών, ειδικά η λοίμωξη με COVID-19, καθώς οι ασθενείς αυτοί είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι και εμφανίζουν υψηλά ποσοστά ιογενούς ή αυτοάνοσης μυοκαρδίτιδας. Αν και δεν υπάρχουν σαφή δεδομένα, ο εμβολιασμός με mRNA COVID-19 επιτρέπεται, αλλά συνίσταται επαγρύπνηση και παρακολούθηση μετά από κάθε δόση σε νεαρούς ασθενείς. Οι αντιγριππικοί και πνευμονιοκοκκικοί εμβολιασμοί είναι ασφαλείς και απαραίτητοι. 

• Περιοριστική Μυοκαρδιοπάθεια (RCM) 

Η περιοριστική μυοκαρδιοπάθεια χαρακτηρίζεται από σημαντική διαταραχή στην πλήρωση των κοιλιών λόγω διαστολικής δυσλειτουργίας. Ο εμβολιασμός κατά της γρίπης και του πνευμονιόκοκκου είναι επιτακτικός, καθώς οι λοιμώξεις επιβαρύνουν περαιτέρω την ήδη μειωμένη πλήρωση των κοιλιών. Η ανοχή στο εμβόλιο COVID-19 είναι γενικά καλή, εφόσον η νόσος είναι σταθερή. 

 

 

Συστάσεις εμβολιασμών καρδιο-ογκολογικών ασθενών 

Οι καρδιο-ογκολογικοί ασθενείς αποτελούν πληθυσμό υψηλού κινδύνου για σοβαρές λοιμώξεις. Ο αυξημένος κίνδυνος απορρέει από την ανοσοκαταστολή που προκαλεί τόσο ο ίδιος ο καρκίνος όσο και οι κυτταροτοξικές αντινεοπλασματικές θεραπείες. Ιδιαίτερα επιβαρυντικές θεωρούνται οι θεραπείες που προκαλούν εξάντληση των Β-λεμφοκυττάρων (B-cell–depleting therapies), οι θεραπείες με CAR-T κύτταρα και η μεταμόσχευση μυελού των οστών.  

Η αξιολόγηση της εμβολιαστικής κατάστασης πριν την έναρξη της ογκολογικής θεραπείας είναι καθοριστική, καθώς επιτρέπει τον έγκαιρο προγραμματισμό εμβολίων, μεγιστοποιεί την ανοσοπροστασία και μειώνει τον κίνδυνο επιδείνωσης της καρδιακής λειτουργίας, ειδικά σε ασθενείς με προϋπάρχοντα καρδιαγγειακά νοσήματα ή επαγόμενη από την αντινεοπλασματική αγωγή καρδιοτοξικότητα. 

Οι εποχικές και προγραμματισμένες δόσεις εμβολίων θα πρέπει να καθορίζονται με βάση την ηλικία, το καρδιαγγειακό προφίλ κινδύνου και τον τύπο του κακοήθους νεοπλάσματος, και να χορηγούνται κατά προτίμηση 2–4 εβδομάδες πριν από την έναρξη της ογκολογικής θεραπείας.  

Η χορήγηση αδρανοποιημένων (μη ζωντανών) εμβολίων θεωρείται ασφαλής σε ασθενείς που πρέπει επειγόντως να υποβληθούν σε αντικαρκινική θεραπεία.  

Τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια, όπως Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδος (MMR), ανεμευλογιάς και το ενδορρινικό εμβόλιο γρίπης, αντενδείκνυνται κατά τη διάρκεια ενεργού αντικαρκινικής θεραπείας και για τουλάχιστον 3–6 μήνες μετά το τέλος της θεραπείας. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως σε μακροχρόνια επιζώντες ή σε ασθενείς με αποκατάσταση της ανοσολογικής επάρκειας, τα ζωντανά εμβόλια μπορούν να επαναχορηγηθούν. 

• Γρίπη: Ετήσιος εμβολιασμός με αδρανοποιημένο εμβόλιο σε όλους τους ογκολογικούς ασθενείς. Ιδανικά πριν την εποχική έξαρση και σε διάστημα ήπιας ανοσοκαταστολής. 

• COVID-19: mRNA εμβόλια για όλους τους επιλέξιμους ασθενείς· έμφαση σε αναμνηστικές δόσεις λόγω μειούμενης ανοσίας.6,7,8 

• Πνευμονιόκοκκος: Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία έναντι πνευμονιοκοκκικών στελεχών σε ασθενείς με αιματολογικά νοσήματα και τους υποβληθέντες σε μεταμόσχευση μυελού των οστών, με PCV21 ή PCV20* 

* Η τρίτη εναλλακτική επιλογή PCV15 και μετά από 12 μήνες PPSV23 υπάρχει ακόμη στις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, όμως επειδή το PPSV23 δεν είναι διαθέσιμο στη χώρα μας δεν είναι εφαρμόσιμη. Επανεμβολιασμός εφαρμόζεται σε άτομα που έχουν λάβει PCV13 ή/και PPSV23. 

• Ηπατίτιδας Β: Έλεγχος HBV πριν από ανοσοκατασταλτική θεραπεία· εμβολιασμός οροαρνητικών, κυρίως υψηλού κινδύνου (π.χ. μεταμοσχευθέντες). 

• Διφθερίτιδας/Τετάνου Tdap/Td: Μία δόση Tdap αν δεν έχει χορηγηθεί ποτέ· αναμνηστική δόση κάθε 10 χρόνια. 

 

Ειδικοί πληθυσμοί ασθενών 

 

• Λήπτες μεταμόσχευσης αιμοποιητικών αρχέγονων κυττάρων (μυελού των οστών-HSCT): Ο επανεμβολιασμός είναι απαραίτητος μετά τη μεταμόσχευση μυελού των οστών λόγω απώλειας της προηγούμενης ανοσολογικής μνήμης. Ένα τυποποιημένο σχήμα εμβολιασμού μετά από HSCT πρέπει να ξεκινά 3–6 μήνες μετά τη μεταμόσχευση, αρχίζοντας με αδρανοποιημένα εμβόλια και προχωρώντας σε ζωντανά (εφόσον ενδείκνυται) μετά από τουλάχιστον 24 μήνες και μόνο απουσία νόσου μοσχεύματος έναντι ξενιστή. 

• Ασθενείς υπό θεραπεία με αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού (ICIs): Τα τρέχοντα δεδομένα δείχνουν ότι οι συνήθεις εμβολιασμοί με αδρανοποιημένα εμβόλια (π.χ. γρίπη, COVID-19) είναι ασφαλείς και αποτελεσματικοί σε ασθενείς που λαμβάνουν ICIs, χωρίς σημαντική αύξηση ανεπιθύμητων ενεργειών που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό.

Πηγή : PHB Μαρτίου -Απριλίου 2026

Γίνετε συνδρομητής εδώ.