Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού αποτελεί ένα από τα πιο συζητημένα θέματα στη δημόσια υγεία, καθώς αφορά εκατομμύρια γυναίκες και επηρεάζει κρίσιμες ιατρικές αποφάσεις. Η νέα επικαιροποιημένη οδηγία του American College of Physicians (ACP), που δημοσιεύθηκε στο Annals of Internal Medicine, προτείνει μια πιο εξατομικευμένη και ισορροπημένη προσέγγιση, δίνοντας έμφαση στη σωστή ενημέρωση και στη στάθμιση οφέλους–βλάβης για κάθε ηλικιακή ομάδα.

Η οδηγία αφορά ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου, δηλαδή χωρίς προσωπικό ιστορικό καρκίνου μαστού, χωρίς γονιδιακές μεταλλάξεις υψηλού κινδύνου και χωρίς ιστορικό ακτινοθεραπείας θώρακα σε νεαρή ηλικία. Όπως αναφέρουν οι καθηγητές Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και Θάνος Δημόπουλος, το βασικό μήνυμα είναι ότι ο έλεγχος δεν είναι ίδιος για όλες, αλλά πρέπει να προσαρμόζεται στην ηλικία, στις προτιμήσεις και στη συνολική υγεία της γυναίκας.

Γυναίκες 40–49 ετών: Η απόφαση δεν είναι αυτόματη

Για τις γυναίκες 40–49 ετών, η οδηγία δεν προτείνει καθολική έναρξη μαστογραφίας.
Αντίθετα, συστήνεται εξατομικευμένη συζήτηση με τον γιατρό, καθώς:

• τα οφέλη του ελέγχου είναι υπαρκτά αλλά μικρότερα
• οι πιθανές βλάβες (ψευδώς θετικά, άγχος, βιοψίες, υπερδιάγνωση) είναι συχνότερες
• Αν η γυναίκα, μετά από ενημέρωση, επιθυμεί να ελεγχθεί, μπορεί να κάνει μαστογραφία ανά διετία.

Γυναίκες 50–74 ετών: Η διετής μαστογραφία παραμένει η πιο ισχυρή σύσταση
Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα οφέλη του ελέγχου υπερτερούν των βλαβών.
Η μαστογραφία:

• μειώνει τη θνησιμότητα
• μειώνει τις προχωρημένες μορφές καρκίνου

Ωστόσο, οι βλάβες δεν εξαφανίζονται. Γι’ αυτό το ACP απορρίπτει τον ετήσιο έλεγχο, καθώς αυξάνει τα ψευδώς θετικά χωρίς ουσιαστικό πρόσθετο όφελος.

Γυναίκες 75+ ή με περιορισμένο προσδόκιμο ζωής
Η οδηγία προτείνει συζήτηση για πιθανή διακοπή του ελέγχου, καθώς:

• τα οφέλη μειώνονται με την ηλικία
• οι βλάβες (υπερδιάγνωση, περιττές παρεμβάσεις) αυξάνονται

Για γυναίκες με προσδόκιμο ζωής <5 χρόνια, ο έλεγχος θεωρείται απίθανο να προσφέρει όφελος.
Ωστόσο, αν η γυναίκα επιθυμεί να συνεχίσει, μπορεί να γίνεται μαστογραφία ανά διετία με επανεκτίμηση.

Τι ισχύει για τις γυναίκες με πυκνούς μαστούς
Για πυκνότητα κατηγορίας C ή D (BI-RADS):

• η τομοσύνθεση μπορεί να εντοπίζει περισσότερους καρκίνους χωρίς αύξηση ψευδώς θετικών
• όμως απαιτείται συνεκτίμηση κόστους, ακτινοβολίας και διαθεσιμότητας

Η οδηγία δεν συστήνει ως ρουτίνα:

• μαγνητική μαστογραφία
• υπερηχογράφημα

λόγω περισσότερων ψευδώς θετικών, περισσότερων βιοψιών και έλλειψης αποδείξεων για μείωση θνησιμότητας.

Προς μια πιο ανθρώπινη και εξατομικευμένη προσέγγιση

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία, αλλά μια συνεκτική απόφαση που πρέπει να λαμβάνεται με ενημέρωση και διάλογο.
Η νέα οδηγία μετατοπίζει το βάρος από τον γενικό κανόνα προς μια προσωποποιημένη στρατηγική, που λαμβάνει υπόψη την ηλικία, τις αξίες και τη συνολική υγεία της γυναίκας.