Η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του καρκίνου, αυξάνοντας τις θεραπευτικές επιλογές και τις πιθανότητες ίασης. Ωστόσο, τα υπάρχοντα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου καλύπτουν περιορισμένο αριθμό κακοηθειών, αφήνοντας πολλούς τύπους καρκίνου χωρίς διαθέσιμες μεθόδους πρώιμης ανίχνευσης στον γενικό πληθυσμό.

Οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα», Δρ. Μαρία Καπαρέλου και Θάνος Δημόπουλος, επισημαίνουν ότι μια νέα τεχνολογία επιχειρεί να αλλάξει το τοπίο της έγκαιρης διάγνωσης. Πρόκειται για τις εξετάσεις Multicancer Early Detection (MCED), οι οποίες μέσω μιας απλής αιμοληψίας μπορούν να ανιχνεύουν ταυτόχρονα πολλούς τύπους καρκίνου. Η πιο εκτεταμένη αξιολόγηση αυτής της προσέγγισης προέρχεται από τη μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη NHS‑Galleri, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο New England Journal of Medicine. Στη μελέτη συμμετείχαν 142.250 άτομα ηλικίας 50–77 ετών, τα οποία υποβλήθηκαν σε τρεις ετήσιους κύκλους αιμοληψίας.

Πώς λειτουργεί η εξέταση Galleri

Η εξέταση αναλύει το κυκλοφορούν ελεύθερο DNA (cfDNA) στο αίμα, εντοπίζοντας πρότυπα μεθυλίωσης που σχετίζονται με την παρουσία καρκίνου. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να ανιχνεύσει ένα πιθανό καρκινικό σήμα και να προβλέψει το όργανο προέλευσης, καθοδηγώντας τον περαιτέρω διαγνωστικό έλεγχο.
Κεντρικός στόχος της μελέτης ήταν να διαπιστωθεί εάν η προσθήκη της εξέτασης μειώνει τις διαγνώσεις καρκίνου σε προχωρημένο στάδιο ΙΙΙ ή IV σε 12 προκαθορισμένες κατηγορίες κακοηθειών.

Τα αποτελέσματα της μελέτης: υποσχέσεις και όρια

Το πρωτεύον καταληκτικό σημείο δεν εμφάνισε στατιστικά σημαντική διαφορά: καταγράφηκαν 706 διαγνώσεις σταδίου ΙΙΙ–IV στην ομάδα της εξέτασης και 688 στην ομάδα ελέγχου. Ωστόσο, η μελέτη ανέδειξε σημαντικές τάσεις. Παρατηρήθηκε μείωση κατά 14% στις διαγνώσεις μεταστατικού καρκίνου σταδίου IV, ενώ αυξήθηκαν οι διαγνώσεις σταδίου Ι–ΙΙ. Επιπλέον, οι επείγουσες διαγνώσεις μειώθηκαν κατά 21,3%, υποδηλώνοντας ότι η εξέταση μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναζήτηση φροντίδας. Μεταξύ όσων είχαν θετικό αποτέλεσμα, περίπου το 52% διαγνώστηκε τελικά με καρκίνο, ενώ στο 87% των περιπτώσεων η εξέταση προέβλεψε σωστά το πιθανό όργανο προέλευσης.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για το μέλλον της διάγνωσης

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η ανίχνευση καρκίνου μέσω cfDNA μπορεί να συμβάλει στην πρωιμότερη διάγνωση και ενδεχομένως στη μείωση των μεταστατικών περιπτώσεων. Ωστόσο, η μελέτη δεν τεκμηριώνει ακόμη οριστικό κλινικό όφελος, καθώς η μείωση των διαγνώσεων σταδίου IV αποτελεί δευτερεύον εύρημα.
Η περαιτέρω παρακολούθηση των συμμετεχόντων θα δείξει εάν οι διαφορές στη σταδιοποίηση μεταφράζονται σε ουσιαστική μείωση της θνησιμότητας. Η μελέτη NHS‑Galleri αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, αλλά απαιτείται πρόσθετη τεκμηρίωση πριν η τεχνολογία MCED ενταχθεί σε ευρεία εφαρμογή στον πληθυσμιακό έλεγχο.