Για χρόνια ο καπνός των δασικών πυρκαγιών θεωρούνταν κυρίως απειλή για το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Σήμερα, νέα ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι η μακροχρόνια έκθεση μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών μορφών καρκίνου, αναδεικνύοντας μια υποτιμημένη απειλή για τη δημόσια υγεία.

Τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν στο Ετήσιο Συνέδριο της American Association for Cancer Research (AACR) 2026 δείχνουν ότι η έκθεση στον καπνό από πυρκαγιές σχετίζεται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου, του μαστού, της ουροδόχου κύστης και για αιματολογικούς καρκίνους. Αντίθετα, δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τον καρκίνο των ωοθηκών και το μελάνωμα. Η ανάλυση βασίστηκε στη μεγάλη αμερικανική μελέτη PLCO Cancer Screening Trial, η οποία παρακολουθεί επί σειρά ετών δεκάδες χιλιάδες ενήλικες από διαφορετικές περιοχές των ΗΠΑ. Στην παρούσα φάση εξετάστηκαν 91.460 συμμετέχοντες, με τους ερευνητές να συνδέουν δεδομένα ατμοσφαιρικής ρύπανσης με δορυφορικές μετρήσεις καπνού από το 2006 και μετά.

Πώς υπολογίστηκε η έκθεση στον καπνό των πυρκαγιών

Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε τρεις βασικούς δείκτες: τα μικροσωματίδια PM2.5 που προέρχονται από καπνό πυρκαγιών, τον μαύρο άνθρακα και τον αριθμό ημερών κατά τις οποίες η περιοχή κατοικίας των συμμετεχόντων βρισκόταν κάτω από νέφη καπνού. Η έκθεση καταγράφηκε σε μηνιαία βάση έως τη διάγνωση καρκίνου ή την τελευταία επαφή με τη μελέτη. Το πιο ανησυχητικό εύρημα είναι ότι οι συσχετίσεις δεν περιορίζονται σε υψηλά επίπεδα ρύπανσης. Ακόμη και χαμηλές συγκεντρώσεις PM2.5, όπως αυτές που μπορεί να βιώνει ο γενικός πληθυσμός σε περιόδους πυρκαγιών, συνδέθηκαν με σημαντική αύξηση κινδύνου. Κάθε αύξηση κατά 1 μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο στα μέσα επίπεδα PM2.5 σε διάστημα 36 μηνών συνδέθηκε με 92% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, 131% για καρκίνο του παχέος εντέρου, 109% για καρκίνο του μαστού, 249% για καρκίνο της ουροδόχου κύστης και 63% για αιματολογικούς καρκίνους.

Γιατί ο καπνός των πυρκαγιών είναι τόσο επικίνδυνος

Ο καπνός των πυρκαγιών περιέχει ένα ευρύ φάσμα τοξικών ουσιών, ανάμεσά τους και γνωστές καρκινογόνες ενώσεις όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Αν και η πρώτη επαφή γίνεται μέσω των πνευμόνων, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται εκεί. Οι τοξικές ουσίες μπορούν να περάσουν στο αίμα και να διασπαρούν σε ολόκληρο το σώμα, ενώ η έκθεση προκαλεί φλεγμονή, μια διαδικασία που συνδέεται με την καρκινογένεση. Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι δασικές πυρκαγιές έχουν εξελιχθεί σε σημαντική πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ανατρέποντας μέρος της προόδου που είχε επιτευχθεί επί δεκαετίες στον έλεγχο της ποιότητας του αέρα.

Περιορισμοί της μελέτης και ανάγκη για περαιτέρω έρευνα

Η μελέτη παρουσιάζει ορισμένους περιορισμούς, καθώς τα δορυφορικά δεδομένα για τον καπνό είναι διαθέσιμα μόνο από το 2006 και δεν επιτρέπουν την πλήρη διερεύνηση της χρονικής αλληλουχίας μεταξύ έκθεσης και καρκινογένεσης. Επιπλέον, η ανάλυση βασίστηκε στον τόπο κατοικίας των συμμετεχόντων, χωρίς δυνατότητα εκτίμησης του χρόνου που περνούσαν σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά και ενισχύουν την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σχετικά με τη χημική σύσταση του καπνού σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και τον τρόπο που μεταβάλλεται καθώς ταξιδεύει στην ατμόσφαιρα.

Ένα ζήτημα δημόσιας υγείας που απαιτεί εγρήγορση

Ο καπνός από τις πυρκαγιές δεν αποτελεί πλέον ένα παροδικό περιβαλλοντικό επεισόδιο, αλλά έναν πιθανό παράγοντα με μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία. Τα νέα δεδομένα υπογραμμίζουν την ανάγκη για καλύτερη ενημέρωση του κοινού, ενίσχυση των πολιτικών προστασίας της υγείας και σοβαρότερη αντιμετώπιση των πυρκαγιών ως παράγοντα κινδύνου για καρκίνο. Καθώς η κλιματική κρίση καθιστά τις πυρκαγιές συχνότερες και πιο έντονες, η επιστημονική κοινότητα καλεί σε άμεση εγρήγορση και συστηματική παρακολούθηση των επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία.